Udzia\u0142 szko\u0142y w projekcie \u201eMa\u0142opolska \u2013 moje miejsce na ziemi, moja ma\u0142a ojczyzna\u201d spowodowa\u0142, \u017ce rozpocz\u0119li\u015bmy dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do poznania dziej\u00f3w \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skiej \u2013 kt\u00f3rej jeste\u015bmy mieszka\u0144cami. W literaturze, kt\u00f3r\u0105 dysponowali\u015bmy interesuj\u0105cy nas problem by\u0142 stosunkowo s\u0142abo nakre\u015blony. Nasze poszukiwania zacz\u0119li\u015bmy od popularnej w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy encyklopedii Wikipedia (encyklopedia pisana i redagowana przez internaut\u00f3w). Tam czytamy: \u201e\u0141\u0119ka Szczuci\u0144ska\u2013 wie\u015b w Polsce po\u0142o\u017cona w wojew\u00f3dztwie ma\u0142opolskim w powiecie d\u0105browskim, w gminie Szczucin. W latach 1975-1998 miejscowo\u015b\u0107 po\u0142o\u017cona by\u0142a w wojew\u00f3dztwie tarnowskim.” Ta lakoniczna informacja zdopingowa\u0142a nas do poszukiwa\u0144 „g\u0142\u0119bszej” wiedzy o historii naszej ma\u0142ej ojczyzny. Znacz\u0105c\u0105 pomoc uzyskali\u015bmy od mieszka\u0144ca wsi, znawcy historii lokalnej – ks. J\u00f3zefa Giery. Przydatna w poznawaniu dziej\u00f3w so\u0142ectwa okaza\u0142a si\u0119 praca Krzysztofa Struziaka „Szczucin i okolice” oraz materia\u0142y zgromadzone przez naszego nauczyciela historii – Marka Jachyma.<\/p>\n\n\n\n

Po\u0142o\u017cenie \u2013pochodzenie nazwy<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Oczywistym jest, \u017ce na pocz\u0105tku postanowili\u015bmy wyja\u015bni\u0107 pochodzenie nazwy \u0141\u0119ka. Losy naszej osady podobnie jak i Szczucina zawsze zwi\u0105zane by\u0142y z Wis\u0142\u0105, kt\u00f3ra w okolicach wsi nabra\u0142a charakterystycznego kszta\u0142tu. Pochodzenie nazwy \u0141\u0119ka mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 jako wkl\u0119s\u0142o\u015b\u0107, zagi\u0119cie, ob\u0142ok.<\/p>\n\n\n\n

Czasy przedrozbiorowe<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pierwsza historyczna wzmianka o tej miejscowo\u015bci pochodzi z 22 VII 1622 r. Nazwa zosta\u0142a umieszczona w dokumentach ko\u015bcielnych, w kt\u00f3rych w\u0142a\u015bciciel Szczucina Melchior Stradomski, b\u0119d\u0105cy kalwinem, zapisa\u0142 proboszczowi Szczucina pole w \u0141\u0119ce, \u201eza to \u017ce wyzwoli\u0142 si\u0119 z kalwi\u0144skiego b\u0142\u0119du\u201d. Wp\u0142yw na zmian\u0119 wyznania mia\u0142 fakt \u015bmierci jego \u017cony, kt\u00f3rej zw\u0142oki zosta\u0142y umieszczone w kaplicy grobowej przy starym ko\u015bciele. Wizytacja biskupia nakaza\u0142a usun\u0105\u0107 zw\u0142oki \u017cony kalwina z kaplicy. Poruszony tym faktem jej m\u0105\u017c nawraca si\u0119 i 22 VII 1622 r. dokonuje zapisu. Kontrakt zosta\u0142 spisany w nast\u0119pnym dniu. W 1664 r. po raz kolejny w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych wspomniano to wydarzenie.<\/p>\n\n\n\n

Z XVII w. istniej\u0105 jeszcze inne dokumenty ko\u015bcielne, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o tym, \u017ce mieszka\u0144cy \u0141\u0119ki nie odrabiali pa\u0144szczyzny. By\u0107 mo\u017ce spowodowane to by\u0142o ma\u0142\u0105 ilo\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w albo wylewami Wis\u0142y, kt\u00f3re stanowi\u0142y powa\u017cne utrudnienia dla wsi.<\/p>\n\n\n\n

Czasy rozbiorowe<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Czasy rozbiorowe s\u0105 stosunkowe s\u0142abo opisane w literaturze historycznej. Uda\u0142o nam si\u0119 ustali\u0107, \u017ce w 1863 r. powsta\u0144cy, kt\u00f3rzy przeprawiali si\u0119 przez Wis\u0142\u0119, aby pom\u00f3c powsta\u0144com na terenie Kr\u00f3lestwa Kongresowego uzyskali pomoc od mieszka\u0144ca \u0141\u0119ki – J\u00f3zefa Wojnickiego, dzia\u0142acza organizacji narodowej, kt\u00f3ry by\u0142 gumiennym we dworze. Wyrokiem S\u0105du Wojennego w Tarnowie z wrze\u015bnia 1864 r. zosta\u0142 skazany na kar\u0119 3 tygodni wi\u0119zienia.<\/p>\n\n\n\n

Istotnym wydarzeniem dla naszej miejscowo\u015bci by\u0142o ufundowanie w 1905 r. kapliczki pod wezwaniem Matki Boskiej Cz\u0119stochowskiej. Ceg\u0142a pochodzi\u0142a z cegielni znajduj\u0105cej si\u0119 w \u0141\u0119ce Szczuci\u0144skiej a inicjatorem budowy kapliczki by\u0142 w\u00f3jt Szymon Glica. Wok\u00f3\u0142 kapliczki zasadzone zosta\u0142y jesiony, kt\u00f3re niedawno zosta\u0142y usuni\u0119te. Kapliczka w czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych nie zosta\u0142a zniszczona. Jest miejscem, w kt\u00f3rym w okresie letnim odprawiane s\u0105 Msze \u015bw., a w kolejnych miesi\u0105cach mieszka\u0144cy modl\u0105 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wielu mieszka\u0144c\u00f3w \u0141\u0119ki pracowa\u0142o w cegielni, kt\u00f3rej pocz\u0105tek si\u0119ga prawdopodobnie 1890 r. Powsta\u0142a ona w maj\u0105tku Husarzewskiej, w czasie I wojny \u015bwiatowej zosta\u0142a zniszczona, a nast\u0119pnie przez Lubomirsk\u0105 odbudowana. Praca w cegielni by\u0142a sezonowa (od kwietnia do pa\u017adziernika) a do stycznia by\u0142a wypalana ceg\u0142a. Cegielnia posiada\u0142a dwa kominy i 12 kom\u00f3r. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej cegielni\u0119 przej\u0119\u0142o pa\u0144stwo. Na sta\u0142e pracowa\u0142o tam 30 os\u00f3b, a sezonowo 100 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Problem z Wis\u0142\u0105<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Powodzie, kt\u00f3re n\u0119ka\u0142y ludno\u015b\u0107 Powi\u015bla, spowodowane by\u0142y ci\u0105g\u0142ymi wylewami Wis\u0142y. \u0179r\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce w Galicji autonomicznej (1867 -1918) odnotowano 17 wylew\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y charakter powodziowy. Powodzie spowodowane wezbraniami Wis\u0142y mia\u0142y miejsce w okre\u015blonych porach roku. Wylewy na prze\u0142omie czerwca i lipca to tzw. \u201eJan\u00f3wki\u201d, a w ko\u0144cu lipca to tzw. \u201eJakub\u00f3wki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105dz J\u00f3zef Giera ustali\u0142, \u017ce w dokumentach jest informacja o wylewach Wis\u0142y w okolicach \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skiej. Pierwsza informacja pochodzi z 1794 r., gdy Wis\u0142a rozerwa\u0142a wa\u0142. Usytuowanie i rozmiar \u00f3wczesnych wa\u0142\u00f3w by\u0142o zupe\u0142nie inne ni\u017c obecne. Wa\u0142 by\u0142 du\u017co mniejszy i przebiega\u0142 w okolicach dzisiejszej ulicy Powi\u015ble, w kierunku pp. G\u0142od\u00f3w, Pietrzak, Glic\u00f3w oraz dalej na K\u0119p\u0119. Druga informacja dotyczy\u0142a 1837 r., gdy po trzydniowej ulewie zosta\u0142 rozerwany wa\u0142 przy \u0141\u0119ce.<\/p>\n\n\n\n

Od 1884 r. w\u0142adze krajowe rozpocz\u0119\u0142y w Wiedniu starania, kt\u00f3re mia\u0142y zabezpieczy\u0107 Galicj\u0119 przed powodziami m. in. ze strony Wis\u0142y. Niestety brak \u015brodk\u00f3w finansowych oraz d\u0142ugoletnie dyskusje spowodowa\u0142y, \u017ce problem powodzi dotyka\u0142 Powi\u015ble jeszcze w okresie XX i XXI w. Warto przypomnie\u0107 te najwi\u0119ksze: 1813, 1828, 1837, 1903. Najwi\u0119ksza pow\u00f3d\u017a w XX w. dotkn\u0119\u0142a Szczucin i okolice w 1934 i 1960 r. Uda\u0142o nam si\u0119 ustali\u0107 przybli\u017cone maksymalne wysoko\u015bci s\u0142upa wody w okolicach Szczucina.<\/p>\n\n\n\n

Rok<\/td>	Maksymalna wysoko\u015b\u0107 s\u0142upa wody w Wi\u015ble (wyniki przybli\u017cone)<\/td><\/tr>
1934<\/td>	922 cm<\/td><\/tr>
1960<\/td>	933 cm<\/td><\/tr>
1997<\/td>	982\/984 cm<\/td><\/tr>
2010 ( maj)<\/td>	993 cm<\/td><\/tr>
2010 (czerwiec)<\/td>	921 cm<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n Koniecznie nale\u017cy wspomnie\u0107 o niedawnym podtopieniu \u0141\u0119ki w 2010 r., gdy w miesi\u0105cach wiosenno-letnich przez nasz\u0105 miejscowo\u015b\u0107 przep\u0142ywa\u0142y olbrzymie ilo\u015bci wody. Zjawisko to spowodowane by\u0142o d\u0142ugotrwa\u0142ym utrzymywaniu si\u0119 du\u017cego stanu wody na Wi\u015ble.<\/p>\n\n\n\n Istotnym elementem \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skiej jest wodowskaz, kt\u00f3ry w czasie wylew\u00f3w Wis\u0142y jest miejscem w kt\u00f3rym mieszka\u0144cy \u0141\u0119ki oraz okolicznych miejscowo\u015bci uzyskuj\u0105 informacj\u0119 o zagro\u017ceniu powodziowym ze strony Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Historia wodowskazu si\u0119ga 1869 r., a wi\u0119c czas\u00f3w Galicji doby autonomicznej. W 1927 r. wodowskaz zosta\u0142 przeniesiony w okolice mostu drogowego, a w 1941 r. wodowskaz przeniesiono w d\u00f3\u0142 mostu (oko\u0142o 220 m).<\/p>\n\n\n\n II wojna \u015bwiatowa<\/strong><\/h2>\n\n\n\n Mieszka\u0144cy \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skiej podobnie jak i wszyscy Polacy z trwog\u0105 obserwowali wydarzenia wrze\u015bnia 1939 r. Wspomnienia o tych tragicznych wydarzeniach zosta\u0142y na d\u0142ugie lata w ludzkiej pami\u0119ci. Nasi przodkowie byli \u015bwiadkami \u201ep\u0119dzenia\u201d ludno\u015bci \u017cydowskiej do budynk\u00f3w stacji kolejowej w Szczucinie od strony wojew\u00f3dztwa kieleckiego. Nast\u0119pnie transportem kolejowym wywo\u017ceni byli do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Cz\u0119sto transportowani \u017bydzi prosili o wod\u0119, co zawsze wzbudza\u0142o w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d eskortuj\u0105cych ich niemieckich \u017co\u0142nierzy. W pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w \u0141\u0119ki utkwi\u0142 fakt zastrzelenia \u017byd\u00f3wki poniewa\u017c nie mia\u0142a ju\u017c si\u0142y i\u015b\u0107 dalej.<\/p>\n\n\n\n W okolicach \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skie (popularna K\u0119pa) Niemcy cz\u0119sto organizowali \u0142apanki, poniewa\u017c ukrywali si\u0119 tam \u017bydzi, kt\u00f3rym ludno\u015b\u0107 po kryjomu podrzuca\u0142a \u017cywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Mieszka\u0144cy so\u0142ectwa wspominaj\u0105 zastrzelenie przez Niemc\u00f3w m\u0142odego ch\u0142opca w zimie 1942\/1943. Powodem \u015bmierci mia\u0142 by\u0107 brak Kennkarty. Niemcy we wsi organizowali masowe sp\u0119dy byd\u0142a, kt\u00f3re by\u0142o wywo\u017cone do Niemiec.<\/p>\n\n\n\n Nawet rezerwat kilkusetletnich topoli za wa\u0142em w okolicy \u0141\u0119ki zosta\u0142 przez okupanta wysadzony i potraktowany jako kolejny \u0142up wojenny.<\/p>\n\n\n\n 23 VII 1944 Niemcy w niedziel\u0119 rozpocz\u0119li wysiedlanie wsi. Wcze\u015bniej, mieszka\u0144c\u00f3w \u0141\u0119ki dotkn\u0119\u0142y rewizje, \u0142apanki, niszczenia dom\u00f3w. Jesieni\u0105 1944 r. wie\u015b zosta\u0142a spalona. Ksi\u0105dz J\u00f3zef Giera wspomina, \u017ce po przej\u015bciu frontu w \u0141\u0119ce Szczuci\u0144skiej zosta\u0142y:<\/p>\n\n\n\n a) domy mieszkalne:<\/p>\n\n\n\n Wiktorii Burak (dom oraz stodo\u0142a), Agaty Soja, Stanis\u0142awa Lichorobca, W\u0142adys\u0142awa i Stanis\u0142awy Szymury, Skoczylasa, Tomasza Wr\u00f3bla, Kazimierza Czochary (cz\u0119\u015bciowo rozebrany), Zofii Soja, Micha\u0142a G\u0142oda, Anny Kupiec, Ludwika Wr\u00f3bla, Jana Ga\u0142\u0119ziowskiego<\/p>\n\n\n\n b) stodo\u0142y: W\u0142adys\u0142awa Kubickiego, Leona Chrab\u0105szcza, Janusza<\/p>\n\n\n\n c) stajnie: Honoraty Zali\u0144skiej, J\u00f3zefa \u0141uszcza, Kazimierza \u0141uszcza, Kazimierza Smolichy, Kazimierza Glicy.<\/p>\n\n\n\n W pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w \u0141\u0119ki utkwi\u0142o wydarzenie z 22 III 1945 r., gdy dwaj mieszka\u0144cy wsi: J\u00f3zef Smolicha i Kazimierz \u0141uszcz – w Lubaszu zgin\u0119li od miny.<\/p>\n\n\n\n Czasy powojenne<\/strong><\/h2>\n\n\n\n W okolicach \u0141\u0119ki by\u0142 port, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142 do transportu towar\u00f3w rolnych i budowlanych oraz w\u0119gla. Barki p\u0142yn\u0119\u0142y z Nowego Korczyna a\u017c do Sandomierza. Starsi mieszka\u0144cy pami\u0119taj\u0105 nazwy holownik\u00f3w kt\u00f3re p\u0142ywa\u0142y po Wi\u015ble: \u201eWanda\u201d, \u201eRzepicha\u201d, \u201eDunajec\u201d. Jeszcze w latach 70. XX w. z rzeki wydobywano \u017cwir, kt\u00f3ry dr\u0105gami zako\u0144czonymi wiaderkami z otworami wyci\u0105gano z wody na \u0142odzie. Transport na budow\u0119 odbywa\u0142 si\u0119 konno. Wiele dom\u00f3w w Szczucinie zosta\u0142o zbudowanych z wi\u015blanego \u017cwiru.<\/p>\n\n\n\n Zako\u0144czenie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n Nie spos\u00f3b nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce dzieje \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skiej niezmiennie zwi\u0105zane by\u0142y z kapry\u015bn\u0105 rzek\u0105 Wis\u0142\u0105. To ona w du\u017cej mierze decydowa\u0142a, czy plony b\u0119d\u0105 wystarczaj\u0105ce. Budowa obecnych wa\u0142\u00f3w spowodowa\u0142a, \u017ce bieg Wis\u0142y zosta\u0142 unormowany, ale ci\u0105g\u0142e zalewanie p\u00f3\u0142 za wa\u0142em nadal niszczy wysi\u0142ek naszych rolnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wyra\u017camy nadziej\u0119, \u017ce powy\u017cszy artyku\u0142 przyczyni si\u0119 do zwi\u0119kszenia naszej wiedzy o dziejach regionu.<\/p>\n\n\n\n \n\n\n\n Jakub Wieczorek | Micha\u0142 Zawada<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Udzia\u0142 szko\u0142y w projekcie \u201eMa\u0142opolska \u2013 moje miejsce na ziemi, moja ma\u0142a ojczyzna\u201d spowodowa\u0142, \u017ce rozpocz\u0119li\u015bmy dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do poznania dziej\u00f3w \u0141\u0119ki Szczuci\u0144skiej \u2013 kt\u00f3rej Czytaj wi\u0119cej…<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":173,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-172","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publikacje"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=172"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":370,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/172\/revisions\/370"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}