{"id":200,"date":"2022-05-29T18:41:09","date_gmt":"2022-05-29T16:41:09","guid":{"rendered":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/?p=200"},"modified":"2022-06-13T02:22:57","modified_gmt":"2022-06-13T00:22:57","slug":"tadeusz-kosciuszko-wodz-swego-narodu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/200\/tadeusz-kosciuszko-wodz-swego-narodu\/","title":{"rendered":"Tadeusz Ko\u015bciuszko \u2013 w\u00f3dz swego Narodu"},"content":{"rendered":"\n
Obecnie mija 220 lat od wybuchu powstania ko\u015bciuszkowskiego. Powstania, kt\u00f3re by\u0142o walk\u0105 toczon\u0105 o uratowanie Ojczyzny, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 Tadeusz Ko\u015bciuszko – bohater dw\u00f3ch kontynent\u00f3w. Tadeusz Ko\u015bciuszko to jeden z nielicznych Polak\u00f3w, kt\u00f3ry jest znany na ca\u0142ym \u015bwiecie. Cieszy si\u0119 on uznaniem w\u015br\u00f3d Amerykan\u00f3w: w Waszyngtonie i na terenie Akademii Wojskowej w West Point wystawiono mu okaza\u0142e pomniki. W Australii jego imieniem nazwano najwy\u017cszy szczyt, a w Krakowie w latach 1820-1823 na cze\u015b\u0107 Ko\u015bciuszki usypano kopiec.<\/p>\n\n\n\nAutorstwa Karl Gottlieb Schweikart – former image source www.wilanow-palac.art.pl; current image source [1], Domena publiczna, https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=28420853<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Jego zw\u0142oki spocz\u0119\u0142y w\u015br\u00f3d kr\u00f3lewskich grob\u00f3w na Wawelu. Wiele szk\u00f3l, jednostek wojskowych, ulic, park\u00f3w, tak\u017ce licznych fundacji naukowych i kulturalnych nazwano na jego cze\u015b\u0107. Podobizna jego cz\u0119sto utrwalona zosta\u0142a na znaczkach i monetach. Legenda Ko\u015bciuszki zosta\u0142a opisana w wielu publikacjach, po\u015bwi\u0119cono jej czas na licznych akademiach szkolnych i konferencjach naukowych.<\/p>\n\n\n\n
Adam Mickiewicz na samym wst\u0119pie epopei Pan Tadeusz<\/em>, w obrazie wn\u0119trza dworu Soplicowskiego, opisuje portret Naczelnika:<\/p>Tu Ko\u015bciuszko w czamarce krakowskiej, z oczyma<\/em> Podniesionymi w niebo, miecz obur\u0105cz trzyma;<\/em> Takim by\u0142, gdy przysi\u0119ga\u0142 na stopniach o\u0142tarz\u00f3w,<\/em> \u017be tym mieczem wyp\u0119dzi z Polski trzech mocarz\u00f3w,<\/em> Albo sam na nim padnie (\u2026)<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Sam tytu\u0142 tego artyku\u0142u zosta\u0142 zaczerpni\u0119ty z publikacji Mariana Kukiela, kt\u00f3ry podkre\u015bla, \u017ce takiej legendy, jaka si\u0119 wytworzy\u0142a wok\u00f3\u0142 osoby Ko\u015bciuszki,<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\u201ez niczego nie da si\u0119 stworzy\u0107. Nie\u0142atwo wzbudzi\u0107 w ca\u0142ej Europie przekonanie, \u017ce jaki\u015b ma\u0142o znany genera\u0142 z 1792., po przegranej wojnie (w 1794), (\u2026) tu\u0142aj\u0105cy si\u0119 po Europie, to jeden z czo\u0142owych w \u015bwiecie bojownik\u00f3w o wolno\u015b\u0107, \u017ce to przysz\u0142y w\u00f3dz swego Narodu \u2013 Legenda nie zwyk\u0142a bra\u0107 ludzi miernych na skrzyd\u0142a\u201d<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
A jak Powi\u015ble D\u0105browskie czci pami\u0119\u0107 Naczelnika? I tak w Szczucinie oraz w D\u0105browie Tarnowskiej s\u0105 ulice nazwane jego imieniem, a tak\u017ce w D\u0105browie Tarnowskiej szko\u0142a \u015brednia za patrona przyj\u0119\u0142a wodza powstania z 1794 r. Jedna z ulic D\u0105browy Tarnowskiej nosi nazw\u0119 Berka Joselewicza, kt\u00f3ry walczy\u0142 w powstaniu ko\u015bciuszkowskim.<\/p>\n\n\n\n
Kim by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na takie uznanie?<\/p>\n\n\n\n
M\u0142odo\u015b\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Tadeusz Ko\u015bciuszko pochodzi\u0142 ze \u015brednio zamo\u017cnej szlachty. Urodzi\u0142 si\u0119 na Polesiu, w Mereczowszczy\u017anie, niewielkim maj\u0105tku dzier\u017cawionym przez jego ojca – Ludwika Tadeusza. Miejscowo\u015b\u0107 ta znajduje si\u0119 w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy Brze\u015bciem a Nowogr\u00f3dkiem. Ojciec Tadeusza piastowa\u0142 funkcj\u0119 miecznika brzeskiego (urz\u0119dnik ziemski). Piastowanie tej funkcji by\u0142o w\u00f3wczas pewnym wyr\u00f3\u017cnieniem w\u015br\u00f3d szlachty w skali wojew\u00f3dztwa. Zosta\u0142 te\u017c wybrany na s\u0119dziego, a tak\u017ce mianowany zosta\u0142 pu\u0142kownikiem.. Bohater artyku\u0142u otrzyma\u0142 na chrzcie imiona: Andrzej \u2013 Tadeusz \u2013 Bonawentura, ale przez ca\u0142e \u017cycie u\u017cywa\u0142 tylko drugiego z nich. Urodzi\u0142 si\u0119 4 lutego 1746 r. jako czwarte z kolei dziecko Tekli i Ludwika Ko\u015bciuszk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 zatem Ko\u015bciuszko naocznym \u015bwiadkiem i zarazem re\u017cyserem niekorzystnych dla Polski wydarze\u0144 w ostatnich dekadach XVIII w. Tragiczna sytuacja polityczna \u00f3wczesnej Rzeczypospolitej jest zapewne znana ka\u017cdemu Polakowi. Warto jednak przez chwil\u0119 przypomnie\u0107 czytelnikowi czasy, w kt\u00f3rych przysz\u0142o \u017cy\u0107 bohaterowi artyku\u0142u. W 1912 r. ukaza\u0142a si\u0119 broszura, kt\u00f3ra wierszem opisa\u0142a histori\u0119 kr\u00f3l\u00f3w polskich. <\/p>\n\n\n\n
Poetka pisz\u0105c\u0105 pod ps. \u201eAriela\u201d, czas ostatniego kr\u00f3la Polski przedstawi\u0142a nast\u0119puj\u0105co:<\/p>Pod naciskiem obcej woli,<\/em> Poniatowski tron zdobywa,<\/em> W coraz wi\u0119cej smutnej doli<\/em> S\u0142awa Polski dogorywa\u2026<\/em> Ale jeszcze w kraju \u015bwieci<\/em> Zacnych m\u0119\u017c\u00f3w grono wielkie<\/em> A st\u0105d s\u0142awny nasz \u201eMaj trzeci\u201d<\/em> I ustawy zmiany wszelkie.<\/em> Lecz magnat\u00f3w nienasyca,<\/em> Z\u0142otych my\u015bli odzew bratni,<\/em> Groz\u0105 huczy Targowica<\/em> Jak grobowy j\u0119k ostatni!<\/em> Nasi dzielni wojownicy,<\/em> \u015awietne pu\u0142ki i legiony<\/em> Gin\u0105 w dali swej ziemicy<\/em> Rozproszeni na wsze strony!.<\/em> S\u0142awny jeneral D\u0105browski<\/em> Na us\u0142ugach Napoleona,<\/em> Ksi\u0105\u017c\u0119 J\u00f3zef Poniatowski<\/em> Tam pod Lipskiem w Elstrze kona\u2026<\/em> \u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026\u2026..<\/em> Koniec!… W gruzy si\u0119 rozpryska,<\/em> Gmach wspania\u0142y w proch si\u0119 \u015bcieli<\/em> A na szczytach rumowiska<\/em> P\u0142acze Anio\u0142 w \u015bnie\u017cnej bieli!..<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Po uko\u0144czeniu dziewi\u0119ciu lat, wraz z bratem J\u00f3zefem przez pi\u0119\u0107 lat pobierali nauk\u0119 w szkole pijarskiej w Lubieszowie ko\u0142o Pi\u0144ska. Z chwil\u0105 \u015bmierci ojca – bracia powodowani trudno\u015bciami finansowymi, musieli opu\u015bci\u0107 szko\u0142\u0119. Przez pi\u0119\u0107 lat przebywa\u0142 w domu matki, kt\u00f3ra by\u0142a kobiet\u0105 dzieln\u0105, energiczn\u0105 oraz pracowit\u0105. Po wyj\u015bciu si\u00f3str Tadeusza za m\u0105\u017c, sytuacja materialna przysz\u0142ego Naczelnika uleg\u0142a poprawie. Dlatego Tadeusz Ko\u015bciuszko rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w Szkole Rycerskiej zwan\u0105 te\u017c Korpusem Kadet\u00f3w. Mia\u0142 wtedy 20 lat. Szko\u0142a stawia\u0142a na dostarczenie armii polskiej wykszta\u0142conych oficer\u00f3w, gotowych po\u015bwi\u0119ci\u0107 dla ojczyzny swe \u017cycie, dodatkowo kszta\u0142ci\u0142a w duchu epoki o\u015bwiecenia. Ko\u015bciuszko zosta\u0142 zaliczony do najzdolniejszych kadet\u00f3w. W 1767 r. otrzyma\u0142 rang\u0119 chor\u0105\u017cego i pozosta\u0142 w szkole ju\u017c jako instruktor. W nast\u0119pnym roku umiera mu matka, kt\u00f3ra przekaza\u0142a swoim synom maj\u0105tek. Poniewa\u017c Tadeusz przebywa\u0142 w Warszawie, maj\u0105tkiem zarz\u0105dza\u0142 jego brat J\u00f3zef.<\/p>\n\n\n\n
W 1769 r. awansuje do stopnia kapitana, wraz ze swoim przyjacielem, J\u00f3zefem Or\u0142owskim znalaz\u0142 si\u0119 na li\u015bcie oficer\u00f3w, aby we Francji doskonali\u0107 rzemios\u0142o wojskowe. Pobyt Ko\u015bciuszki za granic\u0105 trwa\u0142 prawie pi\u0119\u0107 lat. Obecno\u015b\u0107 we Francji zawa\u017cy\u0142a na jego og\u00f3lnym rozwoju umys\u0142owym, a tak\u017ce pozwoli\u0142a mu ch\u0142on\u0105\u0107 atmosfer\u0119 kraju dojrzewaj\u0105cego do wielkiej rewolucji.<\/p>\n\n\n\n
Po powrocie do kraju Ko\u015bciuszko znalaz\u0142 si\u0119 w trudnej sytuacji finansowej. Po konflikcie z bratem, Tadeusz pozwa\u0142 go do s\u0105du. W tym czasie bywa\u0142 w maj\u0105tku w Sosnowicach jako nauczyciel c\u00f3rek w\u0142a\u015bciciela dworu. Zakocha\u0142 si\u0119 w Ludwice, c\u00f3rce J\u00f3zefa Sosnowskiego, hetmana polnego na Litwie. Niestety rodzice Ludwiki byli przeciwni ma\u0142\u017ce\u0144stwu. Hetman mia\u0142 o\u015bwiadczy\u0107 Ko\u015bciuszce: \u201eSynogarlice nie dla wr\u00f3bli, a c\u00f3rki magnackie nie dla drobnych szlachetk\u00f3w<\/em>\u201d. Ko\u015bciuszko, za zgod\u0105 swej wybranki planowa\u0142 nawet porwa\u0107 pann\u0119. Ale pomys\u0142 si\u0119 nie powi\u00f3d\u0142, a zemsta hetmana zmusi\u0142a Tadeusza do opuszczenia kraju. Wyjecha\u0142 do Francji, tam zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do armii ameryka\u0144skiej, aby walczy\u0107 przeciwko Anglii. Wybra\u0142 armi\u0119 tego kraju ze wzgl\u0119d\u00f3w ideologicznych.<\/p>\n\n\n\n
Pobyt w Stanach Zjednoczonych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Przybywaj\u0105c do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej mia\u0142 trzydzie\u015bci lat, posiada\u0142 spore umiej\u0119tno\u015bci z zakresu in\u017cynierii wojskowej i dlatego otrzyma\u0142 wa\u017cne zadanie. Mia\u0142 zagrodzi\u0107 rzek\u0119 Delaware, aby zabezpieczy\u0107 Filadelfi\u0119 przed atakiem floty angielskiej. Zadanie to wykona\u0142 dobrze. Mianowano go na in\u017cyniera pu\u0142kownika z pensj\u0105 60 dolar\u00f3w. Dalsza jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 na ziemi ameryka\u0144skiej spowodowa\u0142a, \u017ce by\u0142 uwa\u017cany za zdolnego i do\u015bwiadczonego fortyfikatora. Wa\u017cnym zadaniem podj\u0119tym przez Ko\u015bciuszk\u0119 by\u0142y prace przy fortyfikacji West Point, przy prowadzeniu kt\u00f3rych mia\u0142 poparcie samego Waszyngtona. Bohater narodowy Stan\u00f3w Zjednoczonych zaproponowa\u0142 Ko\u015bciuszce funkcje naczelnego in\u017cyniera armii po\u0142udniowej. W marcu 1783 r. Ko\u015bciuszko zachorowa\u0142 na febr\u0119, kt\u00f3rej skutki odczuwa\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia. W tym samym roku uzyska\u0142 awans na stopie\u0144 genera\u0142a. Po o\u015bmiu latach sp\u0119dzonych na kontynencie ameryka\u0144skim odp\u0142ywa do Europy. Sta\u0142 si\u0119 do\u015bwiadczonym oficerem-in\u017cynierem, kt\u00f3ry mia\u0142 ustalone pogl\u0105dy polityczne. Na kr\u00f3tko przed opuszczeniem Ameryki otrzyma\u0142 z r\u0105k Waszyngtona Order Cyncynnata. Mia\u0142 on posta\u0107 z\u0142otego or\u0142a z brylantowymi oczami i by\u0142 zawieszony na niebiesko-bia\u0142ej tasiemce. Na piersiach or\u0142a widnia\u0142a posta\u0107 Cyncynnata i napis: \u201eOmnia reliquit servare Republicam\u201d (Wszystko opu\u015bci\u0142 dla obrony ojczyzny), za\u015b na rewersie wypisane by\u0142o: \u201eVirtutis praemium\u201d (Nagroda za cnot\u0119) oraz \u201eEsto perpetua\u201d (Trwaj wiecznie).<\/p>\n\n\n\n
Genera\u0142 wojsk polskich<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Po powrocie do kraju zmierzy\u0142 si\u0119 z niech\u0119ci\u0105 kr\u00f3la Poniatowskiego, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142 Ko\u015bciuszk\u0119 za zwolennika Czartoryskich. Nie zosta\u0142 zatrudniony ani w Szkole Rycerskiej, ani w wojsku. Uczy si\u0119 na nowo Polski, z kt\u00f3r\u0105 przez kilka lat utraci\u0142 kontakt. Przysz\u0142y Naczelnik osiad\u0142 przez najbli\u017csze pi\u0119\u0107 lat w ubogiej poleskiej wiosce.. Mia\u0142 problemy finansowe, kt\u00f3re mog\u0142y wynika\u0107 z faktu, \u017ce zmniejszy\u0142 swoim ch\u0142opom pa\u0144szczyzn\u0119 do po\u0142owy. \u017bywo interesowa\u0142 si\u0119 sprawami kraju. Po raz drugi spotka\u0142 go zaw\u00f3d mi\u0142osny; starania o r\u0119k\u0119 m\u0142odziutkiej Tekli \u017burawskiej zosta\u0142y przez jej ojca odrzucone.<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie zebra\u0142 si\u0119 Sejm Czteroletni, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 reform w kraju. Jedna z uchwa\u0142 Sejmu postulowa\u0142a zwi\u0119kszenie armii polskiej do liczby 100 000 \u017co\u0142nierzy. Skutkiem tej ustawy by\u0142o mianowanie Ko\u015bciuszk\u0119 na genera\u0142a. S\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 pe\u0142ni\u0142 najpierw we W\u0142oc\u0142awku, p\u00f3\u017aniej w Lublinie i na Podolu. W 1792 r. wojska rosyjskie carycy Katarzyny wkroczy\u0142y na ziemie polskie, by zmusi\u0107 Sejm i kr\u00f3la do podporz\u0105dkowania si\u0119 swej woli.<\/p>\n\n\n\n
Wojna w obronie konstytucji majowej by\u0142a wi\u0119c pierwsz\u0105 praktyk\u0105 Ko\u015bciuszki na ziemi ojczystej. Nietrudno wytkn\u0105\u0107 mu b\u0142\u0119dy ale trzeba te\u017c podkre\u015bli\u0107 sprawno\u015b\u0107 w samodzielnym prowadzeniu dzia\u0142a\u0144 w czasie bitwy pod Ziele\u0144cami. Jego zas\u0142ugi zosta\u0142y nagrodzone orderem wojskowym Virtuti Militari, kt\u00f3ry zosta\u0142 ustanowiony przez kr\u00f3la Stanis\u0142awa Poniatowskiego. Te \u0142aci\u0144skie s\u0142owa oznaczaj\u0105: \u201em\u0119stwu \u017co\u0142nierskiemu\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W kolejnej bitwie pod Dubienk\u0105 wojsko Ko\u015bciuszki liczy\u0142o tylko pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy, a Rosjanie posiadali dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Bitwa nie zosta\u0142a rozstrzygni\u0119ta, a sam Ko\u015bciuszko zosta\u0142 uniesiony z pola walki przez uciekaj\u0105c\u0105 brygad\u0119 Biernackiego. Fakt ten spowodowa\u0142 chwilowe za\u0142amanie nerwowe u Ko\u015bciuszki. Bitwa stoczona pod Dubienka w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w po dzie\u0144 dzisiejszy budzi sprzeczne s\u0105dy jak i kra\u0144cowo r\u00f3\u017cne oceny. Tadeusz Korzon, polski historyk, wspomina jak negatywna ocena dana Ko\u015bciuszce w tej bitwie wzbudzi\u0142a zacietrzewienie u m\u0142odego czytelnika. Korzon podaje przyk\u0142ad, \u017ce dziesi\u0119cioletni syn nauczycielki historii p. Che\u0142mickiej \u201erzuci\u0142 si\u0119 z zaci\u015bni\u0119tymi pi\u0105stkami na siostr\u0119 podczas czytania ksi\u0105\u017cki p. Smole\u0144skiego i zobowi\u0105za\u0142 matk\u0119, aby mnie (tj. Korzona) zapyta\u0142a: czy to prawda, \u017ce Ko\u015bciuszko uciek\u0142 spod Dubienki?<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n
Z chwil\u0105 przyst\u0105pienia kr\u00f3la do konfederacji targowickiej og\u0142oszone zosta\u0142o zawieszenie broni. Ko\u015bciuszko na wie\u015b\u0107 o tym fakcie postanowi\u0142 porwa\u0107 kr\u00f3la do obozu wojskowego, w celu kontynuowania walki. Poniewa\u017c jego zamiaru nie popar\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 J\u00f3zef Poniatowski, Ko\u015bciuszko w ramach protestu wraz z innymi oficerami z\u0142o\u017cy\u0142 dymisj\u0119. W 1792 r. podj\u0105\u0142 decyzje o opuszczeniu ojczyzny. Udaje si\u0119 do Lipska, kt\u00f3ry w tym czasie sta\u0142 si\u0119 centrum polskiej emigracji.<\/p>\n\n\n\n
Pobyt w Lipsku zapocz\u0105tkowa\u0142 nowy etap w \u017cyciu naszego bohatera. Na emigracji, wybitni dzia\u0142acze Sejmu Wielkiego, pocz\u0105tkowo nie przewidywali podj\u0119cia walki zbrojnej. Spodziewali si\u0119, \u017ce kr\u00f3l zdo\u0142a doprowadzi\u0107 do jakiego\u015b rozs\u0105dnego kompromisu z Rosj\u0105. Niestety, twarda rzeczywisto\u015b\u0107 polityczna przekre\u015bli\u0142a owe plany W sprawie polskiej Rosja nie mia\u0142a zamiaru i\u015b\u0107 na jakikolwiek kompromis. Obcy \u017co\u0142nierz panoszy\u0142 si\u0119 po kraju, a kr\u00f3l zosta\u0142 pozbawiony w\u0142adzy i znaczenia. W tej sytuacji w kraju i na emigracji narasta przekonanie, \u017ce trzeba ten stan zmieni\u0107. Powstaje pytanie: kto ma by\u0107 wodzem przysz\u0142ego powstania? Tadeusz Ko\u015bciuszko jako w\u00f3dz powstania by\u0142 kandydatem wojskowych, szlachty i mieszczan zapatrzonych w idea\u0142y rewolucji francuskiej. Po rozmowach z Ignacym Potockim i Hugonem Ko\u0142\u0142\u0105tajem wyjecha\u0142 Ko\u015bciuszko do Francji. Tam spotyka si\u0119 z \u017cyrondystami, rz\u0105dz\u0105cymi w\u00f3wczas Francj\u0105, a ministrowi Lebrunowi wr\u0119czy\u0142 memoria\u0142, w kt\u00f3rym Polacy akcentowali, \u017ce udzielenie pomocy przez Republik\u0119 dla wzniecenia powstania w Polsce jest r\u00f3wnoznaczne z rozwijaniem jej misji dziejowej: szerzeniem idei wolno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Zapowiada\u0142 \u00f3w memoria\u0142, \u017ce po wybuchu powstania zostan\u0105 wprowadzone w Polsce zmiany wzorowane na rewolucji francuskiej. \u017byrondy\u015bci wykazali niewielkie zainteresowanie pomys\u0142em, a po przej\u0119ciu w\u0142adzy przez jakobin\u00f3w Ko\u015bciuszko opu\u015bci\u0142 Pary\u017c.<\/p>\n\n\n\n
Wybuch powstania<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Sytuacja w kraju staje si\u0119 coraz bardziej tragiczna. Rosjanie wprowadzili system szpiegostwa, donosicielstwa, okazywali Polakom pogard\u0119 i lekcewa\u017cenie. Po konsultacjach z wys\u0142annikami sprzysi\u0119\u017cenia krajowego, zapada decyzja o rozpocz\u0119ciu powstania. Ko\u015bciuszko we wrze\u015bniu 1793 r. udaje si\u0119 do kraju. Tam prowadzone s\u0105 przygotowania do wybuchu powstania. Ko\u015bciuszko uzna\u0142, \u017ce stan przygotowa\u0144 do powstania jest niedostateczny i odroczy\u0142 termin powstania, a sam uda\u0142 si\u0119 do W\u0142och. Nadal utrzymywa\u0142 kontakt z krajem. Wie\u015bci dostarczane mu z kraju o planowanej redukcji polskiego wojska w marcu, spowodowa\u0142y, \u017ce przysz\u0142y Naczelnik powstania zapowiedzia\u0142 przybycie do Krakowa i rozpocz\u0119cie powstania.<\/p>\n\n\n\n
W tym czasie w Warszawie, genera\u0142 rosyjski Igelstr\u04e7m wpad\u0142 na \u015blad sprzysi\u0119\u017cenia w Warszawie i dokona\u0142 w\u015br\u00f3d nich aresztowa\u0144. Ocaleni cz\u0142onkowie konspiracji postanowili rozpocz\u0105\u0107 powstanie pod dow\u00f3dztwem brygadiera Antoniego Madali\u0144skiego, kt\u00f3ry dowodzi\u0142 brygad\u0105 kawalerii. Z licz\u0105cym ponad tysi\u0105c \u017co\u0142nierzy oddzia\u0142em rozpocz\u0105\u0142 marsz w kierunku Krakowa. Te wydarzenia spowodowa\u0142y, \u017ce Ko\u015bciuszko przez Czechy dotar\u0142 w okolice Krakowa. Poniewa\u017c garnizon rosyjski opu\u015bci\u0142 Krak\u00f3w, Ko\u015bciuszko przyby\u0142 tam 23 marca aby w nast\u0119pnym dniu z\u0142o\u017cy\u0107 przysi\u0119g\u0119, kt\u00f3rej tekst brzmia\u0142 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n
\u201eJa, Tadeusz<\/em> Ko\u015bciuszko, przysi\u0119gam w obliczu Boga ca\u0142emu Narodowi Polskiemu, i\u017c powierzonej mi w\u0142adzy na niczyj prywatny ucisk nie u\u017cyj\u0119, lecz jedynie jej dla obrony ca\u0142o\u015bci granic, odzyskania samow\u0142adno\u015bci Narodu i ugruntowania powszechnej wolno\u015bci u\u017cywa\u0107 b\u0119d\u0119. Tak mi Panie Bo\u017ce dopom\u00f3\u017c i niewinna m\u0119ka Syna Jego\u201d. <\/em>W czasie przysi\u0119gi Rynek krakowski zosta\u0142 wype\u0142niony przez t\u0142umy. Nad g\u0142ow\u0105 Ko\u015bciuszki pochyli\u0142y si\u0119 sztandary pu\u0142kowe \u2013 oddaj\u0105c mu cze\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Maria Konopnicka w wierszu (\u201ePrzysi\u0119ga\u201d) tak przedstawi\u0142a uroczyst\u0105 chwil\u0119 przysi\u0119gi:<\/p>Na krakowskim rynku wszystkie dzwony bij\u0105,<\/em> Cisn\u0105 si\u0119 mieszczany, z wyci\u0105gni\u0119t\u0105 szyj\u0105.<\/em> Na krakowskim rynku tam ludu gromada,<\/em> Tadeusz Ko\u015bciuszko dzi\u015b przysi\u0119g\u0119 sk\u0142ada.<\/em> Zagrzmia\u0142y okrzyki, jak tysi\u0105czne dzia\u0142a\u2026<\/em> Swego bohatera Polska wita ca\u0142a!<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Po z\u0142o\u017ceniu przysi\u0119gi, Ko\u015bciuszko uda\u0142 si\u0119 do na Ratusz i tu podpisa\u0142 Akt powstania obywatel\u00f3w, mieszka\u0144c\u00f3w wojew\u00f3dztwa krakowskiego. <\/em>Dokument ten sta\u0142 si\u0119 aktem og\u00f3lnonarodowego powstania, kt\u00f3ry zapowiada\u0142 powo\u0142anie Rady Narodowej, kt\u00f3ra mia\u0142a pe\u0142ni\u0107 funkcje rz\u0105du powsta\u0144czego. Ko\u015bciuszko w dniu przysi\u0119gi wyda\u0142 wiele pism i manifest\u00f3w wzywaj\u0105cych Polak\u00f3w do walki w imi\u0119 wolno\u015bci Ojczyzny.<\/p>\n\n\n\n
Powstanie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
W pierwszych dniach powstania Naczelnik sprawdzi\u0142 si\u0119 jako dobry jego organizator. Dba\u0142 o powi\u0119kszanie si\u0142 zbrojnych, gromadzi\u0142 bro\u0144, uruchomi\u0142 produkcje zbrojeniow\u0105, s\u0142a\u0142 rozkazy do spiskowc\u00f3w w Warszawie i Wilnie. Aby przyspieszy\u0107 wybuch powstania w Warszawie Ko\u015bciuszko rozpocz\u0105\u0142 marsz ku stolicy. Armia Ko\u015bciuszki, z kt\u00f3r\u0105 kroczy\u0142 do Warszawy liczy\u0142a cztery tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy, dwa tysi\u0105ce kosynier\u00f3w i dwana\u015bcie dzia\u0142, zosta\u0142a zatrzymana przez oddzia\u0142y rosyjskie. W dniu 4 kwietnia pod Rac\u0142awicami rozegra\u0142a si\u0119 bitwa, kt\u00f3ra doskonale zosta\u0142a opisana w literaturze historycznej. Warto doda\u0107, \u017ce w krytycznym momencie, Ko\u015bciuszko, wiedz\u0105c, \u017ce si\u0142y rosyjskie niebawem si\u0119 po\u0142\u0105cz\u0105, postawi\u0142 wszystko na jedn\u0105 kart\u0119. Sam stan\u0105\u0142 na czele oddzia\u0142u z\u0142o\u017conego z ch\u0142op\u00f3w i wo\u0142aj\u0105c: \u201eZabra\u0107 mi, ch\u0142opcy te armaty!<\/em>\u201d \u2013 poprowadzi\u0142 ich na rosyjskie baterie.<\/p>\n\n\n\n
Chocia\u017c bitwa pod Rac\u0142awicami nie by\u0142a wielk\u0105 bitw\u0105, to jednak wywo\u0142a\u0142a w ca\u0142ym kraju ogromne wra\u017cenie, sta\u0142a si\u0119 symbolem walki ch\u0142op\u00f3w o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny. Ko\u015bciuszko po walce przywdzia\u0142 symbolicznie ch\u0142opsk\u0105 sukman\u0119, co \u015bwiadczy\u0142o, \u017ce w\u00f3dz powstania b\u0119dzie walczy\u0142 o wolno\u015b\u0107 wszystkich rodak\u00f3w beza r\u00f3\u017cnicy stanu i zamo\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Po rac\u0142awickim zwyci\u0119stwie dosz\u0142o do wybuchu powstania w Warszawie. W kwietniu 1794 r. lud warszawski i \u017co\u0142nierz polski brali udzia\u0142 w walce z Rosjanami, kt\u00f3rzy ponie\u015bli najwi\u0119ksz\u0105 wojskow\u0105 kl\u0119sk\u0119 w czasie insurekcji. W kr\u00f3tkim odst\u0119pie czasu wybuch\u0142o powstanie na Litwie, w czasie kt\u00f3rego Wilno zosta\u0142o przez powsta\u0144c\u00f3w dowodzonych przez Jakuba Jasi\u0144skiego zdobyte.<\/p>\n\n\n\n
A zatem pierwsze miesi\u0105ce powstania by\u0142y udane, znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Rzeczypospolitej zosta\u0142a nim obj\u0119ta. Ko\u015bciuszko w maju uda\u0142 si\u0119 do Po\u0142a\u0144ca, w kt\u00f3rym og\u0142osi\u0142 Uniwersa\u0142 – dokument w sprawie ch\u0142opskiej. W akcie tym zni\u00f3s\u0142 podda\u0144stwo osobiste ch\u0142op\u00f3w. Zapewnia\u0142 ich nieusuwalno\u015b\u0107 z grunt\u00f3w, a tak\u017ce ogranicza\u0142 pa\u0144szczyzn\u0119 w czasie powstania. Chodzi\u0142o o przyci\u0105gni\u0119cie ch\u0142op\u00f3w do powstania. Jednak szlachta niech\u0119tnie odnosi\u0142a do postanowie\u0144 Uniwersa\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
W czerwcu oddzia\u0142y powsta\u0144cze pod Szczekocinami stoczy\u0142y kolejn\u0105, tym razem przegran\u0105 bitw\u0119. Zadecydowa\u0142a o tym znaczna przewaga po\u0142\u0105czonych wojsk pruskich i rosyjskich, kt\u00f3re mia\u0142y te\u017c przewag\u0119 w ogniu artyleryjskim. Ko\u015bciuszko widz\u0105c kl\u0119sk\u0119 swych wojsk, usi\u0142owa\u0142 nawet pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo. Szybko jednak otrz\u0105s\u0142 si\u0119 z chwilowej niemocy i dalej dowodzi\u0142 armi\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Powoli zbli\u017ca\u0142y si\u0119 ciemne chmury nad powstaniem. 15 czerwca pada Krak\u00f3w, a tak\u017ce Ziemia Sandomierska \u2013 po\u0142udnie Polski by\u0142o dla powsta\u0144c\u00f3w stracone. Rozpoczyna si\u0119 b\u00f3j o stolic\u0119, ostatni\u0105 polsk\u0105 nadziej\u0119. Ofensywa prusko-rosyjska na Warszaw\u0119 rusza 27 czerwca. Niestety, radykalne nastroje w\u015br\u00f3d ludno\u015bci Warszawy, kt\u00f3re by\u0142y sprowokowane przez jakobin\u00f3w, doprowadzi\u0142y do zamieszek w stolicy. Naczelnik w obawie przed nowymi zamieszkami wys\u0142a\u0142 wojsko, kt\u00f3re st\u0142umi\u0142o rozruchy. Z pocz\u0105tku obrona stolicy polega\u0142a na rozegraniu bitew na przedpolach Warszawy. Ostatecznie armie powsta\u0144cze cofn\u0119\u0142y si\u0119 do stolicy, liczy\u0142y 23 tysi\u0105ce wojska. Miasto zosta\u0142o otoczone okopami. Pod nadzorem Ko\u015bciuszki rozbudowane zosta\u0142y fortyfikacje: wa\u0142y, stanowiska dla artylerii oraz ok. 100 sza\u0144c\u00f3w. Walki o Warszaw\u0119 trwa\u0142y a\u017c do pocz\u0105tk\u00f3w wrze\u015bnia. Ko\u015bciuszko widz\u0105c, \u017ce obrona Warszawy zmierza\u0142a ku katastrofie zarz\u0105dzi\u0142 wybuch powstania w Wielkopolsce. i poprzez Puszcz\u0119 Kampinosk\u0105 przemyca\u0142 instruktor\u00f3w. Straty wojsk nieprzyjacielskich by\u0142y do\u015b\u0107 powa\u017cne, armia pruska na pocz\u0105tku obl\u0119\u017cenia Warszawy liczy\u0142a ponad 30 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, by pod koniec walki stopnie\u0107 do 18 tysi\u0119cy. Warszawa zosta\u0142a uratowana. By\u0142o to najwspanialsze zwyci\u0119stwo Naczelnika w czasie powstania. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w czasie obl\u0119\u017cenia stolicy Naczelnik wykaza\u0142 znakomite umiej\u0119tno\u015bci dow\u00f3dcze , kt\u00f3re polega\u0142y na sprawnym zarz\u0105dzaniu obl\u0119\u017conym miastem. Potrafi\u0142 nawet zjedna\u0107 sobie \u017byd\u00f3w, a \u017byd z Pragi, Berek Joselewicz, uformowa\u0142 pu\u0142k z\u0142o\u017cony z \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ry mia\u0142 zgin\u0105\u0107 w czasie szturmu Pragi.<\/p>\n\n\n\n
Po odrzuceniu wojsk spod Warszawy zn\u00f3w w obozie powsta\u0144czym od\u017cy\u0142y swary polityczne mi\u0119dzy prawic\u0105 a lewic\u0105 powsta\u0144cz\u0105. Z chwila gdy sytuacja powstania w po\u0142owie wrze\u015bnia zacz\u0119\u0142a si\u0119 pogarsza\u0107, spory zosta\u0142y wyciszone. Od strony Wo\u0142ynia zbli\u017ca\u0142a si\u0119 nowa armia rosyjska, dowodzona przez genera\u0142a Aleksandra Suworowa. Po kilku potyczkach 4 pa\u017adziernika dosz\u0142o do decyduj\u0105cej bitwy pod Maciejowicami. Bitwa ta zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kl\u0119sk\u0105, a sam Naczelnik dosta\u0142 si\u0119 do niewoli, gdy upad\u0142 z koniem podczas pr\u00f3by pokonania bagnistego rowu. Nast\u0119pca Ko\u015bciuszki – Tomasz Wawrzecki nie mia\u0142 ju\u017c takiego autorytetu jak jego poprzednik, a dowodzenie wojskiem by\u0142o mu obce. Krwawy szturm Pragi, jednej z dzielnic w Warszawie ko\u0144czy wojn\u0119 z Rosj\u0105. Nast\u0119puje upadek Rzeczypospolitej.<\/p>\n\n\n\n
Po kl\u0119sce<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Tadeusz Ko\u015bciuszko po kl\u0119sce maciejowickiej zosta\u0142 umieszczony w Petersburgu i osadzony w twierdzy Pietropaw\u0142owskiej. Skutki kl\u0119ski da\u0142y o sobie zna\u0107 – zapad\u0142 na zdrowiu. Sytuacja polskich wi\u0119\u017ani\u00f3w zmieni\u0142a si\u0119 po \u015bmierci Katarzyny II. Jej syn, Pawe\u0142, \u017cyczliwie nastawiony do Ko\u015bciuszki, postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 mu wolno\u015b\u0107 Odwiedzi\u0142 by\u0142ego Naczelnika w wi\u0119zieniu i zapowiedzia\u0142 zwolnienie wi\u0119zionych powsta\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
\u201eNigdym nie ubolewa\u0142 nad losem w\u0142asnym, ale nigdy ubolewa\u0107 nie przestane nad losem Ojczyzny mojej\u201d \u2013 <\/em>mia\u0142 powiedzie\u0107 do cara Ko\u015bciuszko. <\/em>Aby Polacy mogli odzyska\u0107 wolno\u015b\u0107 Ko\u015bciuszko musia\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 carowi przysi\u0119g\u0119. Po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia 51-letni Tadeusz Ko\u015bciuszko uda\u0142 si\u0119 w podr\u00f3\u017c do Ameryki, by w \u201edrugiej swej ojczy\u017anie\u201d w spokoju sp\u0119dzi\u0107 reszt\u0119 \u017cycia. Tam jednak rz\u0105dz\u0105cy federali\u015bci byli wobec niego podejrzliwi, a sam Naczelnik czu\u0142, \u017ce jest \u015bledzony przez Rosjan. Dowiedziawszy si\u0119, \u017ce we W\u0142oszech powstaj\u0105 Legiony dowodzone przez Jana Henryka D\u0105browskiego, skupiaj\u0105cych Polak\u00f3w, walcz\u0105cych o spraw\u0119 Polski, postanowi\u0142 Ko\u015bciuszko wr\u00f3ci\u0107 do Europy.<\/p>\n\n\n\n
Legioni\u015bci w Mazurku D\u0105browskiego, <\/em>powsta\u0142ym w Reggio w 1797r. (autorstwa J\u00f3zefa Wybickiego) \u015bpiewali:<\/p>Na to wszystkich jedne g\u0142osy<\/em> Dosy\u0107 tej niewoli,<\/em> Mamy rac\u0142awickie kosy,<\/em> Ko\u015bciuszk\u0119 B\u00f3g pozwoli!<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
W Europie jednak nie stan\u0105\u0142 na czele Legion\u00f3w. Podlega\u0142y one Bonapartemu, do kt\u00f3rego Ko\u015bciuszko nie mia\u0142 zaufania. Podobnie w latach p\u00f3\u017aniejszych, gdy ten po pogromie Prus w 1806 r. wkroczy\u0142 na ziemie polskie i widzia\u0142 go jako Naczelnika Narodu, nadal nie chcia\u0142 by\u0107 jego sojusznikiem. Po upadku Napoleona, jego autorytet w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w stara\u0142 si\u0119 wykorzysta\u0107 kolejny w\u0142adca. By\u0142 to car Rosji – Aleksander.<\/p>\n\n\n\n
Widz\u0105c, \u017ce jego zabiegi zmierzaj\u0105ce do wskrzeszenia pa\u0144stwa s\u0105 bezskuteczne osiada w Szwajcarii. Tam \u017cy\u0142 otoczony szacunkiem, szanowany jako bojownik o wolno\u015b\u0107, cz\u0142owiek niez\u0142omny. Na dwa lata przed \u015bmierci\u0105 napisa\u0142: \u201eObywatel, kt\u00f3ry chce (\u2026)<\/em> by\u0107 dobrym Polakiem, powinien po\u015bwi\u0119ci\u0107 wszystko dla Ojczyzny i by\u0107 zawsze ludzkim i sprawiedliwym\u201d. <\/em>Umiera 15 pa\u017adziernika 1817 r. Zw\u0142oki wkr\u00f3tce zosta\u0142y przewiezione do kraju. Sprowadzenie zw\u0142ok do kraju i uroczyste przeniesienie ich na Wawel, a zw\u0142aszcza sypanie kopca, utrwali\u0142o kult Ko\u015bciuszki. Trwa on do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Marek Jachym<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bibliografia:<\/p>Dihn J., Ko\u015bciuszko nieznany, Wroc\u0142aw 1969. Herbst S., Z dziej\u00f3w wojskowych powstania ko\u015bciuszkowskiego 1794 roku, Warszawa 1983. Kopczewski J., Tadeusz Ko\u015bciuszko w historii i tradycji, Warszawa 1968. Kopczewski J., W\u00f3dz kosynier\u00f3w Tadeusz Ko\u015bciuszko, Warszawa 1969. Lubicz-Pacho\u0144ski, Ko\u015bciuszko na Ziemi Krakowskiej, Warszawa 1984. Zahorski A., Naczelnik w sukmanie, (Dzieje narodu i pa\u0144stwa polskiego; II-40), Krak\u00f3w 1990.<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Obecnie mija 220 lat od wybuchu powstania ko\u015bciuszkowskiego. Powstania, kt\u00f3re by\u0142o walk\u0105 toczon\u0105 o uratowanie Ojczyzny, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 Tadeusz Ko\u015bciuszko – bohater dw\u00f3ch Czytaj wi\u0119cej…<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-200","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publikacje"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":366,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200\/revisions\/366"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/obraz-43-774x1024.png\")