Jednostki samorz\u0105du terytorialnego \u2013 w my\u015bl Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. – maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 zaspokajaniu potrzeb wsp\u00f3lnoty samorz\u0105dowej. Dla ka\u017cdego mieszka\u0144ca gminy b\u0119dzie to najbli\u017csze \u015brodowisko, z kt\u00f3rym czuje si\u0119 uczuciowo zwi\u0105zany. To w\u0142a\u015bnie urz\u0105d gminy b\u0105d\u017a miasta, w kt\u00f3rych za\u0142atwiamy podstawowe sprawy, sta\u0142 si\u0119 miejscem, gdzie mamy pierwszy kontakt z samorz\u0105dem. A historia samorz\u0105du terytorialnego ma odleg\u0142\u0105 i bogat\u0105 tradycj\u0119. Warto j\u0105 szerzej pozna\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Nowoczesny samorz\u0105d powsta\u0142 w XX wieku, jednak pocz\u0105tk\u00f3w tego\u017c samorz\u0105du nale\u017cy szuka\u0107 w odleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. To ju\u017c kilka wiek\u00f3w temu powsta\u0142y nazwy organ\u00f3w wykonawczych i stanowi\u0105cych funkcjonuj\u0105cych we wsp\u00f3\u0142czesnym samorz\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tki<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u201eZ losami D\u0105browy zwi\u0105za\u0142 si\u0119 \u015bci\u015ble Miko\u0142aj Spytek Lig\u0119za, kt\u00f3ry skupi\u0142 w swym r\u0119ku ogromne dobra dziedziczne z D\u0105brow\u0105 oraz zamkiem Bobrek i miastem Chrzanowem na czele, nast\u0119pnie Rzesz\u00f3w, G\u0142og\u00f3w i S\u0119dzisz\u00f3w (dla ka\u017cdego w 1628 r. wyjedna\u0142 u kr\u00f3la przywilej na jarmarki, za\u015b w 1631 r. potwierdzenie mostowego), uzyskane drog\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa oraz nadto bogate kr\u00f3lewszczyzny. Odziedziczy\u0142 po ojcu starostwo \u017cydaczowskie i bieckie, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c starost\u0105 ropczyckim oraz kasztelanem \u017carnowskim (1613) i sandomierskim\u201d.<\/em><\/p>(F. Kiryk, Miasta powiatu d\u0105browskiego<\/em> w okresie przedrozbiorowym <\/em>(W:) D\u0105browa Tarnowska. Zarys dziej\u00f3w miasta i powiatu<\/em>. Pod red. F. Kiryka, Z. Ruty, Warszawa \u2013 Krak\u00f3w 1974, s.150 i n.)<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Zdaniem Ma\u0142gorzaty Stahl pocz\u0105tk\u00f3w samorz\u0105du terytorialnego szuka\u0107 mo\u017cna ju\u017c w ustroju miast \u015bredniowiecznych, kt\u00f3re stara\u0142y si\u0119 zapewni\u0107 sobie jak najwi\u0119kszy zakres niezale\u017cno\u015bci od monarchy i pan\u00f3w feudalnych.<\/p>\n\n\n\n
W dawnej Rzeczypospolitej obok urz\u0119d\u00f3w tworzonych i obsadzanych przez w\u0142adze pa\u0144stwowe istnia\u0142y \u201esamorz\u0105dowe\u201d do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y urz\u0119dy miejskie. W takiej formie, w jakiej si\u0119 wykszta\u0142ci\u0142y w wieku XIII, przetrwa\u0142y do ko\u0144ca Rzeczypospolitej, a niekt\u00f3re zreszt\u0105 istniej\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowo mieszka\u0144cy miast \u2013 podobnie jak ch\u0142opi \u2013 podlegali w\u0142adzy pan\u00f3w feudalnych. Przedstawicielami w\u0142a\u015bcicieli w o\u015brodkach miejskich byli dawni zasad\u017acy, kt\u00f3rzy sprawowali dziedziczne urz\u0119dy w\u00f3jt\u00f3w<\/strong>. Otrzymywali z tego tytu\u0142u cz\u0119\u015b\u0107 danin nale\u017cnych panom. Z czasem w miastach dosz\u0142o do zmian. Mieszka\u0144cy starali si\u0119 uniezale\u017cni\u0107 od swoich w\u0142a\u015bcicieli. Po ustaniu podleg\u0142o\u015bci decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 w miastach odgrywa\u0142y samorz\u0105dy. W\u0142adz\u0119, kt\u00f3r\u0105 dotychczas sprawowali w\u00f3jtowie, przejmowa\u0142y rady miejskie<\/strong>, wybierane przez mieszczan.<\/p>\n\n\n\n
W sk\u0142ad Rady wchodzili rajcy<\/strong>, <\/strong>pocz\u0105tkowo mianowani przez pana miasta, w\u00f3jta, czy starost\u0119. Jednak szybko zwyci\u0119\u017cy\u0142a zasada prawa magdeburskiego, stanowi\u0105ca wyb\u00f3r nowej Rady przez ust\u0119puj\u0105c\u0105. Rada mia\u0142a zadania podobne do wsp\u00f3\u0142czesnych organ\u00f3w stanowi\u0105cych w samorz\u0105dzie. W\u0142odarze \u015bredniowiecznego miasta zasiadali w ratuszu. Pierwsze ratusze pojawi\u0142y si\u0119 u nas w XIII wieku, ale w\u0142a\u015bciwy kszta\u0142t zyska\u0142y dopiero w ci\u0105gu XIV stulecia.<\/p>\n\n\n\n
O pozycji rajc\u00f3w miejskich w mie\u015bcie niech \u015bwiadczy tekst \u017ar\u00f3d\u0142owy z ksi\u0119gi miejskiej w \u015awidnicy z 1328 r.: \u201eKto zuchwale s\u0142owami lub czynami przeciw rajcom \u017ale czyni, winien wiedzie\u0107, \u017ce uczyni\u0142 to przeciw ksi\u0119ciu, poniewa\u017c on (ksi\u0105\u017c\u0119) tak m\u00f3wi i chce by\u0107 sz\u00f3stym rajc\u0105\u2026.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
Z likwidacj\u0105 w\u00f3jtostwa dziedzicznego kojarzone jest te\u017c pojawienie si\u0119 instytucji burmistrza<\/strong>, kt\u00f3rego rajcy miejscy ze swego grona wybierali. Do wyboru burmistrza nikt postronny nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 miesza\u0107. Burmistrz przewodniczy\u0142 Radzie i by\u0142 wykonawc\u0105 jej postanowie\u0144. W II po\u0142owie XVII stulecia przewodnicz\u0105cy Rady w du\u017cych miastach zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 tytu\u0142u prezydenta.<\/strong>W tym miejscuwarto wymieni\u0107 niekt\u00f3rych urz\u0119dnik\u00f3w wybieranych przez Rad\u0119. Byli to: pisarz miejski, syndyk (egzekwowa\u0142 \u015bci\u0105ganie podatk\u00f3w), hutman (zarz\u0105dca ratusza), lonar (zarz\u0105dza\u0142 skarbem miasta i jego finansami).<\/p>\n\n\n\n
W XIV w. stopniowo ograniczono w\u0142adz\u0119 w\u00f3jt\u00f3w w mie\u015bcie. Pozostali jednak w innej formie. Stali na czele s\u0105du miejskiego (pan sprawiedliwo\u015bci). Pono\u0107 s\u0105dy w\u00f3jtowsko-\u0142awnicze wymierza\u0142y sprawiedliwo\u015b\u0107 szybko i skutecznie, a najwy\u017cszy wymiar kary nie nale\u017ca\u0142 do rzadko\u015bci. Dlatego miasto potrzebowa\u0142o kata (mistrza sprawiedliwo\u015bci). By\u0142 to funkcjonariusz bardzo wysoko op\u0142acany.<\/p>\n\n\n\n
Jak rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 w \u015bredniowieczu wie\u015b? Organizacja wsi wywodzi\u0142a si\u0119 z XIII wieku. W\u0142a\u015bciciel gruntu osadza\u0142 na nim przyby\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 na czele kt\u00f3rej sta\u0142 starszy, zwany za wzorem niemieckim \u2013 so\u0142tysem<\/strong>. <\/strong>So\u0142tysi jako naczelnicy wsi pe\u0142nili w\u0142adz\u0119 administracyjn\u0105, porz\u0105dkow\u0105 i s\u0105downicz\u0105. W takiej formie so\u0142tysi przetrwali do ko\u0144ca dawnej Rzeczypospolitej. W kolejnych wiekach pozycja so\u0142tysa zosta\u0142a utrzymana nadano jej nowe znaczenie i wyposa\u017cano w nowe funkcje.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tk\u00f3w samorz\u0105dno\u015bci (XIV \u2013 XVIII wiek) nale\u017cy te\u017c szuka\u0107 w urz\u0119dach obsadzanych przez szlacht\u0119. By\u0142y to urz\u0119dy centralne, dworskie i ziemskie. To w\u0142a\u015bnie te ostatnie stworzy\u0142y tytu\u0142y obowi\u0105zuj\u0105ce w samorz\u0105dzie obecnie.<\/p>\n\n\n\n
Rozw\u00f3j terytorialny pa\u0144stwa zmusza\u0142 pierwszych w\u0142adc\u00f3w Polski do tworzenia podleg\u0142ych sobie urz\u0119d\u00f3w w terenie. Pocz\u0105tkowo kraj dzieli\u0142 si\u0119 na prowincje zarz\u0105dzane przez namiestnik\u00f3w prowincjonalnych. Nast\u0119pnie prowincje przyj\u0119\u0142y posta\u0107 dzielnic. Liczba tych jednostek stale ros\u0142a wskutek dalszych podzia\u0142\u00f3w pomi\u0119dzy cz\u0142onk\u00f3w rodziny piastowskiej. Na ni\u017cszym szczeblu rozwin\u0119\u0142a si\u0119 stopniowo sie\u0107 kasztelanii. Tworzy\u0142y je tereny po\u0142o\u017cone wok\u00f3\u0142 g\u0142\u00f3wnych grod\u00f3w kr\u00f3lewskich. Z czasem kierowali nimi kasztelani. W XV wieku ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119, g\u0142\u00f3wnie na podstawie starego podzia\u0142u dzielnicowego podzia\u0142 Korony na wojew\u00f3dztwa. Towarzyszy\u0142 temu proces przekszta\u0142cania si\u0119 kasztelanii (tereny po\u0142o\u017cone wok\u00f3\u0142 g\u0142\u00f3wnych grod\u00f3w kr\u00f3lewskich) w powiaty<\/strong>. Powiat pocz\u0105tkowo by\u0142 tylko okr\u0119giem s\u0105dowym, ale z czasem sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c okr\u0119giem administracyjnym.<\/p>\n\n\n\n
W administracji terenowej najwa\u017cniejsze sta\u0142y si\u0119 urz\u0119dy wojewod\u00f3w<\/strong>. Przewodniczy\u0142 on m.in. sejmikowi elekcyjnemu, wy\u0142aniaj\u0105cemu kandydat\u00f3w na wakuj\u0105ce urz\u0119dy w wojew\u00f3dztwie, przewodniczy\u0142 te\u017c s\u0105dowi wiecowemu. Do niego nale\u017ca\u0142a jurysdykcja nad ludno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105, mia\u0142 okre\u015blone uprawnienia wobec miast kr\u00f3lewskich (np. powo\u0142ywa\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 rajc\u00f3w, burmistrza).<\/p>\n\n\n\n
Kolejnym wa\u017cnym urz\u0119dem kt\u00f3ry przetrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w to urz\u0105d starosty<\/strong>. Starosta to namiestnik monarchy, kt\u00f3ry w jego imieniu sprawowa\u0142 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy administracyjnej i wojskowej w poszczeg\u00f3lnych dzielnicach.<\/p>\n\n\n\n
Z czasem starosta sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym kr\u00f3lewskim urz\u0119dnikiem lokalnym posiadaj\u0105cym wa\u017cne uprawnienia s\u0105dowe, policyjne oraz skarbowe. W XVI wieku urz\u0105d ten obj\u0105\u0142 wszystkie ziemie koronne. Urz\u0119dnik ten by\u0142 otoczony mirem staro\u015bci\u0144skim, co oznacza\u0142o, \u017ce osoba dobywaj\u0105ca miecza w jego obecno\u015bci by\u0142a karana \u015bmierci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W czasach stanis\u0142awowskich pierwsze przejawy samodzielno\u015bci lokalnej mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 w czasach, kiedy to Sejm Czteroletni zni\u00f3s\u0142 urz\u0105d starosty, a w to miejsce stworzy\u0142 komisje porz\u0105dkowe cywilno-wojskowe o charakterze samorz\u0105dowym. Ustawa z 17 kwietnia 1791 r. w miastach kr\u00f3lewskich wprowadzi\u0142a odr\u0119bne zgromadzenia uchwalaj\u0105ce oraz urz\u0119dy wykonawcze (magistrat<\/strong>). Urz\u0119dy wykonawcze w miastach pochodzi\u0142y z wybor\u00f3w. W mniejszych miastach na czele magistratu sta\u0142 w\u00f3jt, a w wi\u0119kszych prezydent z radnymi. W cyrku\u0142ach obierano osobnych w\u00f3jt\u00f3w. Na terenach wiejskich funkcjonowa\u0142y gromady<\/strong>. Ten ograniczony samorz\u0105d zosta\u0142 poddany kontroli w\u0142adzom centralnym.<\/p>\n\n\n\n
Rozbiory<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u201eW roku 1867, w Galicji po raz kolejny dokonano przekszta\u0142cenia administracyjnego, zachowuj\u0105c autonomi\u0119 i szerokie uprawnienia samorz\u0105du terytorialnego. (\u2026) Galicj\u0119 podzielono na powiaty autonomiczne, kt\u00f3re pokrywa\u0142y si\u0119 z powiatami politycznymi. W\u0142adz\u0105 autonomiczn\u0105 w powiecie autonomicznym by\u0142a Rada Powiatowa i jej organ wykonawczy \u2013 Wydzia\u0142 Powiatowy. Rady Powiatowe by\u0142y wa\u017cnym ogniwem samorz\u0105du, kontrolowa\u0142y rady gminne, same za\u015b podlega\u0142y nadzorowi Wydzia\u0142u Krajowego. Na czele Rad Powiatowych stali marsza\u0142kowie powiat\u00f3w, kt\u00f3rych wyb\u00f3r osobi\u015bcie zatwierdza\u0142 cesarz. Radnych do w\u0142adzy autonomicznej powiatu wybierali delegaci gmin wiejskich, gmin miejskich i obszar\u00f3w dworskich.\u201d <\/em>(A. Skowron, Problemy krajowe i lokalne w publicznej dzia\u0142alno\u015bci Jakuba Bojki (1879-1935), <\/em>Tarn\u00f3w 2012, s. 24i n.)<\/p>\n\n\n\n
W okresie rozbior\u00f3w (1795 \u2013 1918) ziemie polskie wesz\u0142y w sk\u0142ad pa\u0144stw o\u015bciennych. Pa\u0144stwa zaborcze wprowadzi\u0142y na swe terytoria swoj\u0105 organizacj\u0119 polityczno-administracyjn\u0105. Cel by\u0142 jeden \u2013 zr\u00f3wnanie ziem polskich z pozosta\u0142ymi jednostkami terytorialno-administracyjnymi w Prusach, Austrii i Rosji. Wraz z pobytem wojsk napoleo\u0144skich na ziemiach polskich korzystali\u015bmy te\u017c z osi\u0105gni\u0119\u0107 francuskich. To w ideach Wielkiej Rewolucji Francuskiej nale\u017cy doszukiwa\u0107 si\u0119 nowoczesnego modelu samorz\u0105du terytorialnego. Ustawa z 1789 roku wprowadzi\u0142a we Francji system decentralizacji administracji publicznej.Ustawa ta okre\u015bli\u0142a samorz\u0105d jako \u201eczwart\u0105 w\u0142adz\u0119\u201d w pa\u0144stwie<\/strong>.<\/strong> Wtedy wprowadzono zasad\u0119 wybieralno\u015bci organ\u00f3w samorz\u0105du oraz podzia\u0142 na organy stanowi\u0105ce i wykonawcze. Takie rozwi\u0105zania zastosowano w Ksi\u0119stwie Warszawskim (1807-1815). Na mocy dekretu kr\u00f3lewskiego z 23 lutego 1809 r. utworzono gminy wiejskie i miejskie. Na czele gminy miejskiej sta\u0142 burmistrz podlegaj\u0105cy podprefektowi, a na czele gminy wiejskiej sta\u0142 w\u00f3jt powo\u0142ywany przez prefekta, (najcz\u0119\u015bciej spo\u015br\u00f3d dziedzic\u00f3w). Wzorem francuskim wprowadzono organy kolegialne pod nazw\u0105 rad: departamentowych, powiatowych i municypalnych. Dekret z 1809 r. powo\u0142a\u0142 rady miejskie i wiejskie.<\/p>\n\n\n\n
Z kolei w Prusach punktem wyj\u015bcia dla budowy samorz\u0105du by\u0142a walka miast z absolutyzmem monarszym i ksi\u0105\u017c\u0119cym. Po raz pierwszy oddanie cz\u0119\u015bci w\u0142adzy mieszka\u0144c\u00f3w zapisane tu zosta\u0142o w 1808 r. Nowa ordynacja zak\u0142ada\u0142a dynamiczny rozw\u00f3j \u017cycia gospodarczego i publicznego poprzez organy samorz\u0105du, pochodz\u0105ce z wybor\u00f3w opartych na zasadzie reprezentacji oraz prawo samodzielnego zarz\u0105dzania sprawami miasta. Trzeba te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce w zaborze rosyjskim do roku 1905 r. samorz\u0105d nie istnia\u0142 z wyj\u0105tkiem gminy wiejskiej<\/strong>na terenie Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
Powi\u015ble D\u0105browskie w okresie zabor\u00f3w wchodzi\u0142o w sk\u0142ad zaboru austriackiego. Dlatego warto wi\u0119cej czasu po\u015bwieci\u0107 roli samorz\u0105du w tym zaborze. Poj\u0119cie gminy wiejskiej jako jednostki administracyjnej wprowadzi\u0142a austriacka ustawa gminna z 12 sierpnia 1866. W my\u015bl tej ustawy \u2013 gmina, obejmuj\u0105ca z regu\u0142y tylko jedn\u0105 wie\u015b, posiada\u0142a swe w\u0142adze.. Organami samorz\u0105du gminnego by\u0142y rady gminne i zwierzchno\u015bci gminne. Rady gminne, liczy\u0142y 8-36 cz\u0142onk\u00f3w, by\u0142y organami uchwa\u0142odawczymi i nadzorczymi. Organem wykonawczym by\u0142a zwierzchno\u015b\u0107 gminna, obejmuj\u0105ca naczelnika gminy (w\u00f3jta) oraz kilku przysi\u0119\u017cnych powo\u0142anych na trzyletni\u0105 kadencj\u0119. Naczelnik przewodniczy\u0142 radzie gminy, nad kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 przewag\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie z samorz\u0105dem gminnym powo\u0142ano w Galicji samorz\u0105d powiatowy<\/strong>. Organem uchwa\u0142odawczym by\u0142y rady powiatowe (26 cz\u0142onk\u00f3w), kt\u00f3re zajmowa\u0142y si\u0119 najcz\u0119\u015bciej drogami, o\u015bwiat\u0105 i dobroczynno\u015bci\u0105. spo\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w tych rad wybierano kilkuosobowe wydzia\u0142y powiatowe. Na czele tego organu stal marsza\u0142ek powiatu (prezes). Organy powiatowe sprawowa\u0142y nadz\u00f3r nad samorz\u0105dem gminnym a nadz\u00f3r nad samorz\u0105dem powiatowym sprawowa\u0142 Wydzia\u0142 Krajowy oraz Namiestnik.<\/p>\n\n\n\n
Po I rozbiorze Polski i wprowadzeniu przez Austriak\u00f3w nowego podzia\u0142u administracyjnego w latach 1782 \u2013 1855 Dabrowa Tarnowska, Szczucin, \u017babno nale\u017ca\u0142y do cyrku\u0142u tarnowskiego. Kolejny podzia\u0142 administracyjny sprawi\u0142, \u017ce powsta\u0142o starostwo w D\u0105browie Tarnowskiej, a tereny dzisiejszej gminy Szczucin znalaz\u0142y si\u0119 w powiecie d\u0105browskim, w kt\u00f3rym pozostaj\u0105 po dzie\u0144 dzisiejszy. W\u00f3wczas powiat d\u0105browski sk\u0142ada\u0142 si\u0119 ze 102 gmin wiejskich, 3 gmin miejskich (D\u0105browa, \u017babno, Szczucin) oraz 91 obszar\u00f3w dworskich.<\/p>\n\n\n\n
II Rzeczpospolita<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u201e<\/strong>Na terenie by\u0142ej Galicji, a wi\u0119c i w powiecie d\u0105browskim zosta\u0142 zlikwidowany kurialny system wyborczy, faworyzuj\u0105cy klasy posiadaj\u0105ce. Najwi\u0119ksz\u0105 zas\u0142ug\u0105 miejscowych w\u0142adz terenowych miejskich i powiatowych by\u0142o utrzymanie w latach trzydziestych powiatu d\u0105browskiego, jako odr\u0119bnej jednostki administracyjnej.\u201d <\/em>(J. Zawistowski, Stosunki spo\u0142eczno-gospodarcze w powiecie D\u0105browa Tarnowska w latach 1918 \u2013 1939 <\/em>(W:) D\u0105browa Tarnowska. Zarys dziej\u00f3w miasta i powiatu<\/em>. Pod red. F. Kiryka, Z. Ruty, Warszawa \u2013 Krak\u00f3w 1974, s. 394.)<\/p>\n\n\n\n
Przejd\u017amy do XX wieku, kt\u00f3ry w Europie nazywa si\u0119 czasem \u201estuleciem samorz\u0105du\u201d<\/strong>.Niestety historia samorz\u0105du w Polsce w tym wieku ma r\u00f3\u017cne oblicza.Po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 m\u0142ode pa\u0144stwo musia\u0142o przezwyci\u0119\u017cy\u0107 wiele trudno\u015bci. Jednym z nich by\u0142o ujednolicenie samorz\u0105du terytorialnego, kt\u00f3ry wyst\u0119powa\u0142 w r\u00f3\u017cnorodnych formach. Korzystano przy tym z teorii i praktyki pa\u0144stw obcych, przystosowuj\u0105c je do warunk\u00f3w polskich. Nast\u0119pnie podejmowano pr\u00f3by tworzenia w\u0142asnych, oryginalnych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c w pierwszych tygodniach listopada 1918, gdy tworzono tymczasowe o\u015brodki w\u0142adzy na terenie Galicji Polska Komisja Likwidacyjna (przewodnicz\u0105cy Wincenty Witos) mocno zaakcentowa\u0142a potrzeb\u0119 istnienia samorz\u0105du. Ju\u017c 23 listopada 1918 r. PKL wyda\u0142a rozporz\u0105dzenie w kt\u00f3rym m.in. czytamy: \u201epowo\u0142ane do Rad miejskich mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce kobiety<\/em>\u201d. Tym samym Polska do\u0142\u0105czy\u0142a do pa\u0144stw, kt\u00f3re szybko zrealizowa\u0142y potrzeby kobiet w pozyskaniu prawa wyborczego. Pierwszym komisarzem powiatowym w D\u0105browie Tarnowskiej decyzj\u0105 PKL zosta\u0142 W\u0142odzimierz Hendrich.<\/p>\n\n\n\n
Organ administracji rz\u0105dowej w pierwszej instancji stanowi\u0142 starosta powiatowy<\/strong>. Podobnie jak wojewoda<\/strong> pozostawa\u0142 on przedstawicielem rz\u0105du na terenie powiatu i zwierzchnikiem rz\u0105dowej administracji og\u00f3lnej na tym obszarze. Starost\u0119 mianowa\u0142 minister spraw wewn\u0119trznych, a podlega\u0142 on w wykonywaniu swych obowi\u0105zk\u00f3w wojewodzie. Na powiat d\u0105browski w r. 1925 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 2 miasta i 103 gminy wiejskie w okr\u0119gach s\u0105dowych D\u0105browa i \u017babno.<\/p>\n\n\n\n
Zasadniczy wp\u0142yw na funkcjonowanie samorz\u0105du terytorialnego mia\u0142a \u201eustawa scaleniowa\u201d z 23 marca 1933 r. Na mocy tej ustawy na wszystkich szczeblach samorz\u0105du (samorz\u0105d wojew\u00f3dzki, powiatowy i gminny) wyst\u0119powa\u0142 podzia\u0142 na organy uchwalaj\u0105ce i wykonawcze. W miejsce gmin jednostkowych wprowadzono gminy zbiorowe (w powiecie d\u0105browskim \u2013 osiem), sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z kilku lub kilkunastu gromad. W samorz\u0105dzie gromadzkim organem uchwa\u0142odawczym by\u0142a rada lub zebranie gromadzkie, a organem wykonawczym by\u0142 so\u0142tys.<\/p>\n\n\n\n
W gminie wiejskiej organem uchwa\u0142odawczym by\u0142a rada gminy<\/strong>, wy\u0142aniana w wyborach po\u015brednich. Zarz\u0105d gminy<\/strong> by\u0142 organem wykonawczym, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142 w\u00f3jt z \u0142awnikami. W gminach miejskich odpowiednio powo\u0142ywano rady miejskie<\/strong>, z wyboru kt\u00f3rych pochodzi\u0142 zarz\u0105d miasta obejmuj\u0105cy burmistrza z \u0142awnikami. W powiatach od 1933 r. w wyborach po\u015brednich wy\u0142aniano rady powiatowe<\/strong>. Z ich wyboru pochodzi\u0142 wydzia\u0142 powiatowy, b\u0119d\u0105cy organem wykonawczym, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 starosta.<\/p>\n\n\n\n
Uprawnienia samorz\u0105du w II Rzeczpospolitej obejmowa\u0142y zar\u00f3wno w\u0142asny jak i zlecony zakres dzia\u0142alno\u015bci. Ustawa z 1933 r. rozszerzy\u0142a nadz\u00f3r nad samorz\u0105dem terytorialnym.<\/p>\n\n\n\n
Okupacja<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u201eW sk\u0142ad<\/em> dystryktu krakowskiego wchodzi\u0142o 10 powiat\u00f3w, kt\u00f3re w wi\u0119kszo\u015bci nie pokrywa\u0142y si\u0119 z granicami powiat\u00f3w przedwojennych. Zgodnie z nowym podzia\u0142em administracyjnym powiat tarnowski zosta\u0142 utworzony z dawnych powiat\u00f3w: brzeskiego, d\u0105browskiego i tarnowskiego. W nomenklaturze okupacyjnej nosi\u0142 on nazw\u0119 Kreishauptmannschaft Tarn\u00f3w. Powiat d\u0105browski cz\u0119\u015bciowo utraci\u0142 sw\u0105 samodzielno\u015b\u0107. W miejsce zniesionego powiatu zosta\u0142a utworzona w D\u0105browie ekspozytura starostwa tarnowskiego pod nazw\u0105 Landkomisariatu.\u201d<\/em> (A. Pietrzyk, Powiat d\u0105browski w latach okupacji hitlerowskiej (1939 \u2013 1945)<\/em>. (W:) D\u0105browa Tarnowska. Zarys dziej\u00f3w miasta i powiatu<\/em>. Pod red. F. Kiryka, Z. Ruty, Warszawa \u2013 Krak\u00f3w 1974, s.559.)<\/p>\n\n\n\n
W czasie okupacji w kraju funkcjonowa\u0142o Polskie Pa\u0144stwo Podziemne, kt\u00f3re obok G\u0142\u00f3wnego Delegata Rz\u0105du powo\u0142a\u0142o delegat\u00f3w okr\u0119gowych i powiatowych. Delegaci okr\u0119gowi i powiatowi kierowali administracj\u0105 rz\u0105dow\u0105 zespolon\u0105. W powiecie d\u0105browskim konspiracyjnym starost\u0105 by\u0142 mieszkaniec S\u0142upca, dzia\u0142acz ludowy \u2013 Stanis\u0142aw Klimczak ps. \u201e\u017belazny\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Polska Ludowa<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u201ePowojenny model szczuci\u0144skiego samorz\u0105du gminnego przetrwa\u0142 do 1950 roku, tj. do czasu zniesienia uchwa\u0142\u0105 Rady Pa\u0144stwa zarz\u0105d\u00f3w gminnych i powo\u0142ania Gminnych Rad Narodowych. W my\u015bl ustale\u0144 dokonanych na posiedzeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w dn. 7 czerwca 1950 roku, przeprowadzone zosta\u0142y we wszystkich gminach powiatu, poszerzone posiedzenia gminnych rad narodowych, podczas kt\u00f3rych wybrane zosta\u0142y prezydia rad gminnych, likwiduj\u0105c tym samym funkcj\u0119 w\u00f3jt\u00f3w i zarz\u0105d\u00f3w gminnych.\u201d<\/em> (K. Struziak, Szczucin i okolice. Zarys dziej\u00f3w do 1948 roku<\/em>, Szczucin 2009, s. 368 i n.)<\/p>\n\n\n\n
Lata 1944 -1950 to okres kszta\u0142towania si\u0119 zasadniczej koncepcji modelu ustrojowego administracji terenowej. By\u0142 to okres przej\u015bciowy, poniewa\u017c za podstaw\u0119 prawn\u0105 organizacji administracji terenowej stanowi\u0142y opr\u00f3cz nowych akt\u00f3w normatywnych akty wydane w II RP. Jedn\u0105 z nowo\u015bci by\u0142o powi\u0105zanie samorz\u0105du z radami narodowymi.<\/p>\n\n\n\n
Przyj\u0119ty 1 stycznia 1944 r. Statut Tymczasowy Rad Narodowych stanowi\u0142 pierwsz\u0105 podstaw\u0119 organizacyjn\u0105 aparatu terenowego o\u015brodka komunistycznego. W my\u015bl tego dokumentu, zgodnie z wzorcem radzieckim, tworzono Wojew\u00f3dzkie Rady Narodowe (WRN)<\/strong>, a na ni\u017cszych szczeblach \u2013 Powiatowe i Miejskie Rady Narodowe<\/strong> (w skr\u00f3cie odpowiednio: PRN i MRN<\/strong>), wreszcie – Gminne Rady Narodowe<\/strong> (GRN<\/strong>). Funkcjonuj\u0105ce w tym okresie rady narodowe nie posiada\u0142y demokratycznego mandatu, poniewa\u017c w ich sk\u0142ad wchodzili reprezentanci g\u0142\u00f3wnych formacji politycznych i zwi\u0105zanych z nimi organizacji spo\u0142ecznych, nie pochodz\u0105cy z wyboru spo\u0142ecznego, lecz z desygnacji. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce do 1950 r. dominuj\u0105c\u0105 role w administracji terenowej odgrywa\u0142y organy administracji og\u00f3lnej \u2013 wojewodowie i starostowie. Powsta\u0142e do 1946 r. wojew\u00f3dztwa (14) przetrwa\u0142y do 1950 r.<\/p>\n\n\n\n
Zasadniczy prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 w 1950 r., kiedy to 20 marca przyj\u0119to ustaw\u0119 o terenowych organach jednolitej w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Zmiany w tej ustawie zosta\u0142y zaczerpni\u0119te z wzorca radzieckiego. Sejm zni\u00f3s\u0142 urz\u0119dy wojewod\u00f3w, starost\u00f3w, burmistrz\u00f3w i w\u00f3jt\u00f3w. Uznano, \u017ce organami w\u0142adzy terenowej s\u0105 rady narodowe<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n
Jak\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0142y owe rady? By\u0142y one organami w\u0142adzy pa\u0144stwowej w jednostkach podzia\u0142u terytorialnego i na ich obszarze kierowa\u0142y dzia\u0142alno\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i kulturaln\u0105. Na czele rad sta\u0142y prezydia<\/strong>, kt\u00f3re w praktyce przej\u0119\u0142y funkcj\u0119 rad narodowych. \u201eTeoretycznie rady<\/em> – pisze Grzegorz G\u00f3rski – sta\u0142y si\u0119 cia\u0142ami obieralnymi, ale w praktyce zasady prawa wyborczego zosta\u0142y tak skonstruowane, i\u017c elekcja stawa\u0142a si\u0119 jedynie swego rodzaju plebiscytem poparcia dla w\u0142adz komunistycznych, a funkcje radnych obejmowali nominaci PZPR\u201d. <\/em>Od 1950 r. liczba wojew\u00f3dztw wzros\u0142a do 17. Stan ten przetrwa\u0142 do 1975 r.<\/p>\n\n\n\n
Warto zatrzyma\u0107 si\u0119 nad histori\u0105 samorz\u0105du po II wojnie na naszym terenie. Problematyka dotycz\u0105ca dziej\u00f3w samorz\u0105du w Szczucinieom\u00f3wi\u0142 Krzysztof Struziak w pracy \u201eSzczucin i okolice. Zarys dziej\u00f3w do 1948\u201d<\/em>. Om\u00f3wienie dalszych dziej\u00f3w szczuci\u0144skiego samorz\u0105du czeka na lokalnego historyka. S\u0105 do tego przecie\u017c odpowiednie \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
W Archiwum Narodowym w Krakowie, Odzia\u0142 w Tarnowie, akta gminy Szczucin stanowi\u0105 najlepiej zachowany zesp\u00f3\u0142 akt gminnych powiatu d\u0105browskiego (1945 -1954). Akta te mog\u0105 by\u0107 przyczynkiem do powstania pracy o dziejach samorz\u0105du terytorialnego w Szczucinie w czasach Polski Ludowej. S\u0105 tam protoko\u0142y m\u00f3wi\u0105ce o bie\u017c\u0105cych problemach mieszka\u0144c\u00f3w poszczeg\u00f3lnych gromad. W aktach tych s\u0105 te\u017c sprawy dra\u017cliwe; np. na polecenie Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w D\u0105browie Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Szczucinie w 1951 r musia\u0142o wyda\u0107 opini\u0119 o by\u0142ych dzia\u0142aczach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego z terenu gminy Szczucin.<\/p>\n\n\n\n
Istotne zmiany zasz\u0142y na mocy Ustawy<\/em> o reformie podzia\u0142u administracyjnego wsi i powo\u0142aniu gromadzkich rad narodowych z 25 wrze\u015bnia 1954 r., <\/em>w kt\u00f3rejgminy zosta\u0142y zast\u0105pione gromad\u0105 jako jednostk\u0105 podzia\u0142u terytorialnego W zwi\u0105zku z tym w miejsce 3 tysi\u0119cy gmin powo\u0142ano ok. 8800 gromad powi\u0119kszonych. Ich liczba sukcesywnie mala\u0142a. Zmian\u0119 t\u0119 t\u0142umaczono jako dostosowanie podzia\u0142u administracyjnego do potrzeb budownictwa socjalistycznego na wsi. Na czele podstawowej jednostki administracyjnej sta\u0142a gromadzka rada narodowa z prezydium (przewodnicz\u0105cy, zast\u0119pca, sekretarz i cz\u0142onkowie)<\/p>\n\n\n\n
Z dniem 1stycznia 1955 roku przesta\u0142a istnie\u0107 Gmina Zbiorowa Szczucin, a na jej miejscu powsta\u0142y samodzielne Gromady:<\/p>\n\n\n\n
1. Borki (dotychczasowe gromady Borki, Mani\u00f3w i Wola Szczuci\u0144ska)<\/p>\n\n\n\n
3.Szczucin (Lubasz, \u0141\u0119ka Szczuci\u0144ska, \u0141\u0119ka \u017babiecka, Szczucin i \u015awidr\u00f3wka)<\/p>\n\n\n\n
4. S\u0142upiec (S\u0142upiec)<\/p>\n\n\n\n
5. Zabrnie (Brzez\u00f3wka, Suchy Grunt, Zabrnie oraz Ma\u0142ec z gm. Radgoszcz)<\/p>\n\n\n\n
W po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych (1972-1975) likwidacji uleg\u0142 tr\u00f3jstopniowy system podzia\u0142u terytorialnego pa\u0144stwa na rzecz dwustopniowego (zlikwidowano powiaty). Najpierw w 1972 r. zniesiono gromady (4300) zast\u0119puj\u0105c je wi\u0119kszymi pod wzgl\u0119dem obszaru gminami. Prezydia rad sta\u0142y si\u0119 organami wewn\u0119trznymi rad, ponadto przywr\u00f3cono funkcje wojewod\u00f3w i utworzono funkcje naczelnik\u00f3w<\/strong>miast i gmin. Na miejsce dotychczasowych 17 wojew\u00f3dztw powo\u0142ano 49 nowych, stosunkowo mniejszych wojew\u00f3dztw (w tym wojew\u00f3dztwo tarnowskie). Nowo\u015bci\u0105 w systemie gminnym by\u0142o powo\u0142anie urz\u0119du gminy, czyli terenowego organu administracji pa\u0144stwowej do wykonywania zada\u0144 naczelnika gminy.<\/p>\n\n\n\n
W latach siedemdziesi\u0105tych w\u0142odarze wojew\u00f3dztwa tarnowskiego podj\u0119li decyzj\u0119 o zmianach ilo\u015bci gmin na terenie wojew\u00f3dztwa. Od 1976 r. gmina M\u0119drzech\u00f3w zosta\u0142a po\u0142\u0105czona w jedn\u0105 gmin\u0119 z siedzib\u0105 w Szczucinie. Ten stan rzeczy utrzyma\u0142 si\u0119 do 1982 r., gdy gmina M\u0119drzech\u00f3w wznowi\u0142a swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. So\u0142ectwo Skrzynka zosta\u0142a w gminie Szczucin.<\/p>\n\n\n\n
III Rzeczpospolita<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u201eNa pocz\u0105tku marca 1998 r., gdy jeszcze nie zosta\u0142 ustalony termin wybor\u00f3w, ujawniono przysz\u0142y podzia\u0142 administracyjny kraju z dwunastoma wojew\u00f3dztwami i ok. 300 powiatami. Dyskusja wok\u00f3\u0142 tego problemu przerodzi\u0142a si\u0119 szybko w wielk\u0105 burz\u0119 konflikt\u00f3w. (\u2026) W Sejmie natomiast g\u0142\u00f3wnym przedmiotem sporu by\u0142a liczba i granice nowo powo\u0142anych wojew\u00f3dztw. (\u2026) Przede wszystkim rz\u0105dowi nie uda\u0142o si\u0119 obroni\u0107 koncepcji 12 wojew\u00f3dztw. Zosta\u0142a ona odrzucona przez Sejm, tak\u017ce g\u0142osami koalicji. W konflikt w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 prezydent wyst\u0119puj\u0105cy w interesie spo\u0142eczno\u015bci tych region\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y pierwotnie pozbawione statusu samodzielnego wojew\u00f3dztwa. Zawetowa\u0142 on projekt ustawy z 15 wojew\u00f3dztwami, opowiadaj\u0105c si\u0119 za liczb\u0105 17, czyli tak\u0105, jaka by\u0142a do 1975 r. Koalicja, nie maj\u0105c w Sejmie wi\u0119kszo\u015bci potrzebnej do odrzucania prezydenckiego weta, musia\u0142a szuka\u0107 kompromisu, w ten spos\u00f3b powsta\u0142o 16 nowych wojew\u00f3dztw.\u201d <\/em>( A. K. Piasecki, Wybory<\/em>. Parlamentarne, samorz\u0105dowe, prezydenckie \u2013 1989 -2002<\/em>, Toru\u0144 2004, s. 164 i n.)<\/p>\n\n\n\n
Idee samorz\u0105du terytorialnego, w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczeniu, jako niezale\u017cnego zwi\u0105zku mieszka\u0144c\u00f3w, rozwin\u0119\u0142y si\u0119 w latach 1980 \u2013 1981 na fali \u00f3wczesnych wydarze\u0144, efektem kt\u00f3rych by\u0142o powstanie Niezale\u017cnego Samorz\u0105dnego Zwi\u0105zku Zawodowego \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. To w\u0142a\u015bnie w Programie I Krajowego Zjazdu Delegat\u00f3w NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d zamieszczony zosta\u0142 rozdzia\u0142 VI zatytu\u0142owany \u201eSamorz\u0105dna Rzeczpospolita\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Dopierorok 1989 przyni\u00f3s\u0142 Polsce wiele zasadniczych zmian ustrojowych .W zmianach tych tworzenie samorz\u0105du terytorialnego mia\u0142o istotne znaczenie. W pierwszej fazie zmian (1990) doprowadzono do likwidacji systemu rad narodowych, odtwarzaj\u0105c samorz\u0105d terytorialny. Powo\u0142ano go jednak jedynie na szczeblu gminnym (w gminach wiejskich i gminach miejskich), gdzie organami stanowi\u0105cymi mia\u0142y by\u0107 pochodz\u0105ce z wybor\u00f3w powszechnych rady gminne i rady miejskie. Funkcje wykonawcze w ramach samorz\u0105d\u00f3w gminnych pe\u0142ni\u0107 mia\u0142y zarz\u0105dy kierowane przez w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w czy prezydent\u00f3w miast.<\/p>\n\n\n\n
To w\u0142a\u015bnie wybory samorz\u0105dowe z 27 maja 1990<\/strong> roku by\u0142y pierwszymi wyborami, w kt\u00f3rych samorz\u0105d by\u0142 wybrany wed\u0142ug regu\u0142 demokratycznej elekcji. Frekwencja podczas wybor\u00f3w by\u0142a bardzo niska. G\u0142osowa\u0142o tylko 42,27 procent uprawnionych. Od 2000 roku decyzj\u0105 Sejmu RP dzie\u0144 27 maja sta\u0142 si\u0119 Dniem Samorz\u0105du Terytorialnego.Warto przypomnie\u0107, \u017ce 8 marca 1990 roku Sejm przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 o samorz\u0105dzie terytorialnym.<\/p>\n\n\n\n
Dalej jednak dynamika zmian funkcjonowania samorz\u0105du w Polsce nie zosta\u0142a zako\u0144czona.<\/p>\n\n\n\n
I tak w 1998 roku podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 zasadniczej przebudowy ustroju administracji terenowej w pa\u0144stwie. Przede wszystkim przywr\u00f3cono tr\u00f3jstopniowy podzia\u0142 terytorialny kraju, odbudowuj\u0105c instytucje powiat\u00f3w. Jednocze\u015bnie zmniejszono radykalnie liczb\u0119 wojew\u00f3dztw (z 49 do 16). Tak powiaty, jak i wojew\u00f3dztwa otrzyma\u0142y swoje w\u0142asne cia\u0142a samorz\u0105dowe w postaci wybieranych w wyborach powszechnych rad powiatowych i sejmik\u00f3w wojew\u00f3dzkich. Organami wykonawczymi tych cia\u0142 sta\u0142y si\u0119 zarz\u0105dy powiat\u00f3w i wojew\u00f3dztw ze starostami i marsza\u0142kami na czele.<\/p>\n\n\n\n
Has\u0142o bezpo\u015bredniej elekcji w\u00f3jt\u00f3w, burmistrz\u00f3w i prezydent\u00f3w miast towarzyszy\u0142o samorz\u0105dowi od pocz\u0105tk\u00f3w istnienia III Rzeczpospolitej. Zmiana nast\u0105pi\u0142a w 2002 roku.<\/p>\n\n\n\n
Ostatni\u0105 zmiana mia\u0142a miejsce w 2014 r. Radni gmin zostali wybrani w okr\u0119gach jednomandatowych Frekwencja wybor\u00f3w 16 listopada 2014 r. to 47,40 procent.<\/p>\n\n\n\n
Wydaje si\u0119, \u017ce nie jest to ostatnia zmiana. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce istniej\u0105ce rozwi\u0105zania nie s\u0105 idealne i wymagaj\u0105 ca\u0142y czas doskonalenia.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Marek Jachym<\/strong><\/p>\n\n\n\n
Bibliografia:<\/strong><\/p>Akta Gminy Szczucin<\/em> , Archiwum Narodowe w Krakowie, Odzia\u0142 w Tarnowie. P. Czerwi\u0144ski, Geneza i istota samorz\u0105du terytorialnego<\/em>, Intenet ( pldocs.org\/docs\/index-55737.html) D\u0105browa Tarnowska. Zarys dziej\u00f3w miasta i powiatu<\/em>. Pod red. F. Kiryka, Z. Ruty, Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa \u2013 Krak\u00f3w 1974. B. Dolnicki, Samorz\u0105d terytorialny, <\/em>Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Warszawa 2012. G. G\u00f3rski, Historia administracji, <\/em>Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002. Z. G\u00f3rski, Urz\u0119dy i godno\u015bci w dawnej Polsce, <\/em>Ludowa Sp\u00f3\u0142dzielnia Wydawnicza, Warszawa 1983. M. Kallas, Historia ustroju Polski X \u2013 XX w., <\/em>Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997. J. Karpi\u0144ski, Portrety lat. Polska w odcinkach 1944 \u2013 1988, <\/em>Wszechnica Spo\u0142eczno-Polityczna, 1989. K. Kuc, Powiat. Przestrze\u0144 w\u0142adzy publicznej, <\/em>Wydawnictwo Adam Marsza\u0142ek, Toru\u0144 2013. Ksi\u0119ga Pami\u0105tkowa ku uczczeniu pierwszego dziesi\u0119ciolecia odrodzonej ojczyzny, <\/em>Wydawnictwo zwi\u0105zku Zrzesze\u0144 pracownik\u00f3w Publicznych wojew\u00f3dztwa Krakowskiego w Krakowie, 1931. E. J. Nowacka, Polski samorz\u0105d terytorialny, <\/em>Wydawnictwo Prawnicze LexisNehis, Warszawa 2006. A. K. Piasecki, Wybory<\/em>. Parlamentarne, samorz\u0105dowe, prezydenckie \u2013 1989 -2002<\/em>, Wydawnictwo Adam Marsza\u0142ek, Toru\u0144 2004. Polska wsp\u00f3\u0142czesna. Encyklopedia szkolna<\/em>, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1979. A. Skowron, Problemy krajowe i lokalne w publicznej dzia\u0142alno\u015bci Jakuba Bojki (1879-1935),<\/em> Stowarzyszenie Samorz\u0105d\u00f3w Powiatu D\u0105browskiego, Tarn\u00f3w 2012. M. Stahl, Geneza<\/em> samorz\u0105du terytorialnego i jego miejsce w pa\u0144stwie <\/em>(W:) Zasady organizacji i dzia\u0142ania terenowej administracji publicznej<\/em>. Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej, Warszawa 1991. K. Struziak, Szczucin i okolice. Zarys dziej\u00f3w do 1948 roku<\/em>, Urz\u0105d Miasta i Gminy Szczucin, Szczucin 2009. Teksty \u017ar\u00f3d\u0142owe do nauki historii w szkole, nr 8: Miasta i mieszcza\u0144stwo \u015bredniowiecza (do schy\u0142ku XV w.), <\/em>oprac. R. Heck, Warszawa 1959 , s. 7-8 (W:)I. Janicka, Pozna\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107. Rz\u0105dz\u0105cy i rz\u0105dzeni. Podr\u0119cznik do historii i spo\u0142ecze\u0144stwa, <\/em>Nowa Era, <\/em>Warszawa 2014. L. Zugaj, Historia administracji gminy M\u0119drzech\u00f3w w latach 1945 -1990 <\/em>(W:) Gmina M\u0119drzech\u00f3w od czas\u00f3w najdawniejszych do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. <\/em>Praca zbiorowa pod red. E. Jurczyk i K. Struziaka, Wyd.s.c. K. i D. Kobyla\u0144scy, Gminna Biblioteka w M\u0119drzechowie, Tarn\u00f3w 2015.<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jednostki samorz\u0105du terytorialnego \u2013 w my\u015bl Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. – maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 zaspokajaniu potrzeb wsp\u00f3lnoty samorz\u0105dowej. Dla ka\u017cdego mieszka\u0144ca gminy b\u0119dzie to Czytaj wi\u0119cej…<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":645,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-228","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publikacje"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/228","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=228"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/228\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":646,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/228\/revisions\/646"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
