\u201eWszystkie narody, wszystkie pa\u0144stwa maj\u0105 swoje kresy. Wiedza Polak\u00f3w o dawnych wschodnich wojew\u00f3dztwach Rzeczypospolitej jest nadal nik\u0142a. Obco brzmi s\u0142owo \u201e kresy\u201d. Wraz z odchodz\u0105cymi<\/p>\n\n\n\n z tego \u015bwiata ich mieszka\u0144cami umiera pami\u0119\u0107 o tych ziemiach, ludziach i ich losach. Trzeba o tych sprawach m\u00f3wi\u0107. By\u0142a to kiedy\u015b kraina bogata w<\/p>\n\n\n\n urokliwa przyrod\u0119, r\u00f3\u017cnorodna pod wzgl\u0119dem nacji, religii, spi\u0119ta klamr\u0105 kultury polskiej. Lata wojny, wyw\u00f3zki na Wsch\u00f3d czy do Rzeszy,<\/p>\n\n\n\n eksterminacja w wi\u0119zieniach, obozach koncentracyjnych a wreszcie masowe ludob\u00f3jstwo dokonane przez oddzia\u0142y OUN-UPA – zako\u0144czy\u0142y si\u0119<\/p>\n\n\n\n wyp\u0119dzeniem ocala\u0142ych a nazwane zosta\u0142o \u201edobrowoln\u0105 repatriacj\u0105\u201d. Ale czy jest mo\u017cliwe \u201erepatriowa\u0107\u201d z w\u0142asnej ojczyzny?<\/p>\n\n\n\n Na kresach nie wyniszczano jedynie ludzi, niszczono ca\u0142\u0105 cywilizacj\u0119. Palono zabytki kultury, obiekty u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Straty kultury by\u0142y niewyobra\u017calne i trudne do oszacowania. Razem z dobytkiem niszczony by\u0142 inwentarz, dlatego nie wiadomo co dok\u0142adnie zagin\u0119\u0142o. Nadal kr\u0105\u017cy dowcip o \u201ez\u0142otej papiero\u015bnicy prezencie w\u0142adcy Kremla dla prezydenta USA z dedykacj\u0105 -Zamoyscy-Potockim\u201d. Burzono lub dewastowano ko\u015bcio\u0142y, kaplice, dwory. Nie oszcz\u0119dzono nawet cmentarzy czy kaplic grobowych. Niszczono ca\u0142y dorobek wsi polskiej. Palono nierzadko z mieszka\u0144cami i inwentarzem dziesi\u0105tki tysi\u0119cy gospodarstw, obiekt\u00f3w publicznych tj. szko\u0142y, urz\u0119dy, ale te\u017c ogrody, sady, plantacje a nawet pojedyncze drzewa przy dworach by nie zosta\u0142 \u017caden \u015blad po dawnych polskich mieszka\u0144cach.<\/p>\n\n\n I jak i do czego mo\u017cna by\u0142o wraca\u0107 a jednak wracano by tworzy\u0107 now\u0105 histori\u0119 i zn\u00f3w walczy\u0107 !<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Opowiem o losach rodziny Bugajewskich. Czy jest prawdziwa? Na pewno mog\u0142a si\u0119 wydarzy\u0107. Us\u0142ysza\u0142em o tym b\u0119d\u0105c na wycieczce w Sandomierzu a przewo\u017anik po Wi\u015ble pan Ryszard chcia\u0142 nam uzmys\u0142owi\u0107 jak trudne i zagmatwane s\u0105 losy ludzi. A jak przedstawia\u0142a si\u0119 jego historia ? O tym za chwil\u0119. Wcze\u015bniej kilka fakt\u00f3w historycznych.<\/p>\n\n\n\n Rz\u0105d polski tworz\u0105c na odzyskanych terenach zabor\u00f3w now\u0105 Polsk\u0119 uchwa\u0142\u0105 Sejmu z 1 sierpnia 1919 roku dokona\u0142 podzia\u0142u administracyjnego dziel\u0105c kraj na wojew\u00f3dztwa, powiaty i gminy. Na terenach tzw. Galicji Wschodniej utworzono trzy wojew\u00f3dztwa: lwowskie, stanis\u0142awowskie, tarnopolskie. Wed\u0142ug spisu ludno\u015bci w 1921 roku Polacy stanowili 39% og\u00f3\u0142u ludno\u015bci trzech wojew\u00f3dztw kresowych, \u017bydzi i inni – 7,2 %, Ukraincy – 53,7 %.[2]<\/a> Je\u015bli chodzi o u\u017cywanie j\u0119zyka polskiego nie by\u0142 na terenie jednolity i zale\u017ca\u0142 od liczebno\u015bci os\u00f3b r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci. Ludno\u015b\u0107 polska rozmawia\u0142a po polsku, lecz w wyniku wsp\u00f3\u0142\u017cycia z ludno\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 w\u0142ada\u0142a lepiej czy gorzej j\u0119zykiem ukrai\u0144skim. Wywo\u0142ywa\u0142o to nazywan\u0105 przez j\u0119zykoznawc\u00f3w \u201einterferencj\u0119 j\u0119zykow\u0105\u201d. Na dzie\u0144 1 stycznia 1939 roku po\u0142udniowo-zachodni\u0105 Ukrain\u0119 czyli 55 powiat\u00f3w Ma\u0142opolski Wschodniej podzielono na \u201egrupy etniczne\u201d: Ukrai\u0144cy, Polacy, Polscy Koloni\u015bci , \u0141acinnicy, \u017bydzi, Niemcy i inni.<\/p>\n\n\n\n Rodzina Bugajewskich mieszka\u0142a w Olejowie, w powiecie zborowskim wojew\u00f3dztwa tarnopolskiego II Rzeczypospolitej. Ojciec Adam, matka Julia i tr\u00f3jka dzieci: Mania, Aniela i najm\u0142odszy Julek. Adam Bugajewski pracowa\u0142 jako kolejarz. Mia\u0142 ma\u0142\u0105 dzia\u0142k\u0119 za torami, gdzie wybudowa\u0142 dom. On sam w wolnych chwilach wyrabia\u0142 r\u00f3\u017cne przedmioty z drewna, przewa\u017cnie dewocjonalia: r\u00f3\u017ca\u0144ce, o\u0142tarzyki, ryngrafy co dawa\u0142o mu dodatkowe \u017ar\u00f3d\u0142o dochod\u00f3w. Dzieci dorasta\u0142y w\u015br\u00f3d malowniczej przyrody, chodzi\u0142y do szko\u0142y z dzie\u0107mi ukrai\u0144skimi i \u017cydowskimi. Razem z innymi narodowo\u015bciami uczyli si\u0119 w szko\u0142ach j\u0119zyka polskiego i ruskiego. M\u0142odszy brat Adama by\u0142 \u017co\u0142nierzem – zako\u0144czy\u0142 swoje \u017cycie w Mokranach, zosta\u0142 pochowany w zbiorowej mogile. Drugi brat, \u017co\u0142nierz 83 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w, zmar\u0142 w wi\u0119zieniu na lwowskich Brygidkach. Wszyscy wychowani byli w g\u0142\u0119bokim patriotyzmie oraz poczuciu obowi\u0105zku s\u0142u\u017cenia ojczy\u017anie i po\u015bwieceniu dla niej. \u017bona Adama Julia mia\u0142a siostr\u0119 Emili\u0119, kt\u00f3ra wraz z rodzin\u0105 mieszka\u0142a w Zborowie. Zosta\u0142a zamordowana wraz z ca\u0142\u0105 swoj\u0105 rodzina przez band\u0119 UPA.<\/p>\n\n\n\n Po przej\u015bciu frontu 1939 roku Adam zosta\u0142 zatrudniony przez okupanta bo potrzebni byli kolejarze. Rodzina przez chwil\u0119 by\u0142a razem i dawa\u0142a sobie jako\u015b rad\u0119 mimo wojny. Jednak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 bratob\u00f3jcza walka, wydano rozkaz zabijania nawet m\u0105\u017c – \u017con\u0119, gdy nie jest Ukraink\u0105. W\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej zapanowa\u0142 strach i rodzina Bugajewskich stan\u0119\u0142a przed dylematem pozosta\u0107 czy emigrowa\u0107? Postanawiaj\u0105 jednak uciec, ale tylko Julia wraz z c\u00f3rkami Mani\u0105 i Aniel\u0105. Wiedz\u0105c o rozkazie dow\u00f3dcy UPA Tarasa Czuprynki ostrze\u017ceni przez s\u0105siad\u00f3w zabieraj\u0105 najpotrzebniejsze rzeczy i wyje\u017cd\u017caj\u0105. Rozkaz brzmia\u0142: \u201eprzy\u015bpieszy\u0107 likwidacje Polak\u00f3w\u2026niszczy\u0107 ich zagrody, pali\u0107 w takim przypadku, je\u017celi s\u0105 oddalone od zagrody ukrai\u0144skiej o co najmniej \u2013 20 m\u201d. Do mieszka\u0144c\u00f3w Olejowa z pocz\u0105tkiem 1944 roku dotar\u0142a tragiczna wie\u015b\u0107, \u017ce oddalone o kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w wsie s\u0105 atakowane przez si\u0142y ukrai\u0144skie przy wsparciu ogniowym 14 Dywizji \u201e SS \u2013 Galizien\u201d niszczone, palone a Polacy w bestialski spos\u00f3b mordowani.<\/p>\n\n\n\n Od ko\u0144ca 1939 roku do 1945 roku z r\u0105k ukrai\u0144skich terroryst\u00f3w i boj\u00f3wek banderowskich w powiecie zborowskim zgin\u0119\u0142o ponad 2,5 ty\u015b os\u00f3b. Uk\u0142ad o repatriacji podpisany przez Nikit\u0119 Chruszczowa i Edwarda Os\u00f3bk\u0119 Morawskiego z 9 pa\u017adziernika 1944 roku przewidywa\u0142 wyjazd polskich obywateli II Rzeczypospolitej do Polski Ludowej za rzek\u0119 Bug, San Niemen. Repatrianci mogli zabra\u0107 ze sob\u0105 rodziny i rzeczy osobiste do 2 ton.<\/p>\n\n\n\n Tam gdzie mieszkali Polacy dokonywano zbrodni. Mordowanie ich sta\u0142o si\u0119 \u201ezaszczytem i obowi\u0105zkiem\u201d dla ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w. Rz\u0105d radziecki chcia\u0142 mie\u0107 te ziemie wolne od Polak\u00f3w. Jedynym wyj\u015bciem dla nich by\u0142o wyjecha\u0107 na zach\u00f3d. Sam wyjazd i droga stawa\u0142y si\u0119 gehenn\u0105. Wagony, w kt\u00f3rych mieli jecha\u0107 repatrianci zaj\u0119te by\u0142y przez wojsko a dla nich brakowa\u0142o miejsca. Przewa\u017cnie 6 tygodni trwa\u0142a jazda, nie by\u0142o paszy dla zwierz\u0105t, \u017cywno\u015bci, lek\u00f3w dla ludzi. Choroby by\u0142y udr\u0119k\u0105 dla chorych, starszych czy dzieci. Julii z c\u00f3rkami uda\u0142o si\u0119 przetrwa\u0107 mordercz\u0105 jazd\u0119, dotrze\u0107 do Polski i osiedli\u0107 w Opolu. Do dzi\u015b tu mieszka cz\u0119\u015b\u0107 rodziny.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem kierownictwo polityczne Polski walcz\u0105cej rozpowszechnia\u0142o w 1944 roku ulotki:<\/p>\u201eKa\u017cdy Polak powinien pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie jest sam, ze jest cz\u0142onkiem narodu polskiego\u2026za cen\u0119 nawet ofiar, nie wolno porzuca\u0107 rodzinnej ziemi\u2026Musicie tu tkwi\u0107 , jak drzewa i nie da\u0107 si\u0119 wydrze\u0107 , nawet si\u0142\u0105! Polacy nie dajcie si\u0119 zastraszy\u0107!\u201d<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n . Jak by\u0142o nie wyje\u017cd\u017ca\u0107 skoro wsz\u0119dzie czystki etniczne<\/p>\n\n\n\n Nast\u0119powa\u0142 dylemat czy jecha\u0107 pozostawi\u0107 domy, dorobek ca\u0142ych pokole\u0144, groby najbli\u017cszych, miejsca pami\u0119ci narodowej, ko\u015bcio\u0142y. Opu\u015bci\u0107 \u2013 zdradzi\u0107 ojczyste strony.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n By\u0142y osoby, kt\u00f3re pozosta\u0142y, nie chcia\u0142y opuszcza\u0107 swoich dom\u00f3w, zostawia\u0107 dorobku wielu pokole\u0144. Tak te\u017c zrobi\u0142 Adam Bugajewski wraz z synem Julkiem pozostali w Olejowie. Przecie\u017c s\u0105siedzi nic im nie zrobi\u0105 razem chodzili na imprezy, \u015bpiewali, mieszkali w s\u0105siednich domach, \u017cenili si\u0119, ich dzieci bawi\u0142y si\u0119 razem i nagle\u2026Wojna – mordercze szale\u0144stwo toczy\u0142o si\u0119 po kresach. I maj\u0105 si\u0119 teraz ich ba\u0107 ? Dlaczego? Jednak i tutaj dociera szale\u0144stwo i chciwo\u015b\u0107. Nocami Adam wraz z Julkiem nocami widz\u0105c nadchodz\u0105cych Ukrai\u0144c\u00f3w chowaj\u0105 si\u0119 w piwnicy wykopanej w stodole. Pewnego razu bandyci nie znajduj\u0105c nikogo w obej\u015bciu zabieraj\u0105 konia, krow\u0119 i odje\u017cd\u017caj\u0105. Kolejnej nocy ojciec z synem schowali si\u0119 w kopcu po ziemniakach i dzi\u0119ki temu prze\u017cyli, gdy\u017c dom, stodo\u0142a wszystko sp\u0142on\u0119\u0142o. Zamieszkali w ziemiance, nie opu\u015bcili ziemi ojc\u00f3w. \u017bywili si\u0119 zapasami z ziemianki i tym co zosta\u0142o w opuszczonych domach. Nasta\u0142a wiosna, Adam wiedzia\u0142, \u017ce jego rodzina jest bezpieczna. Cz\u0119\u015b\u0107 dalszej rodziny te\u017c wyjecha\u0142a, wiedzia\u0142, \u017ce teraz b\u0119dzie musia\u0142 radzi\u0107 sobie sam. Dziadek zawsze m\u00f3wi\u0142, \u017ce nikomu nic nie zrobi\u0142, nikomu nic nie jest winien, wi\u0119c dlaczego ma ucieka\u0107 . Teraz niemo\u017cliwy sta\u0142 si\u0119 ju\u017c wyjazd do Polski, ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa zrezygnowa\u0142 z kontakt\u00f3w z nimi. Ju\u017c nie wida\u0107 by\u0142o p\u0142omieni pal\u0105cych si\u0119 domostw, nast\u0119powa\u0142a wzgl\u0119dna stabilizacja \u017cycia. Tak zacz\u0119to powoli wraca\u0107 do normalnego \u017cycia. Adam wraz z Julkiem zamieszkali w ziemiance, dziadek mia\u0142 rozpocz\u0119t\u0105 budow\u0119 budynku gospodarczego obok spalonego domu. Wsp\u00f3lnie z synem zacz\u0119li dobudow\u0119 pomieszcze\u0144 mieszkalnych. Cieszyli si\u0119, \u017ce uratowali to co najcenniejsze czyli \u017cycie swoje i swoich bliskich. Cho\u0107 stracili dobytek. Nie wida\u0107 by\u0142o ju\u017c w Olejowie znajomych, s\u0105siad\u00f3w. Adam chcia\u0142 jednak, aby \u017cycie wr\u00f3ci\u0142o do normalno\u015bci . Nie by\u0142o to takie proste. Chcia\u0142 odbudowa\u0107 dom dla swoich dzieci i \u017cony, aby mieli gdzie wraca\u0107. Dawniej szanowano wielokulturowo\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci, ale nasta\u0142y inne czasy. Chciano zniszczy\u0107 to, co zosta\u0142o po Polakach tote\u017c nie pozwolono sprowadza\u0107 rodziny. Dziadek potrafi\u0142 wykonywa\u0107, r\u00f3\u017cne funkcjonalne rzeczy z drewna. Zatrudnia\u0142 si\u0119 jako cie\u015bla a przy odbudowach by\u0142 bardzo poszukiwany. W ten spos\u00f3b zdobywa\u0142 materia\u0142y potrzebne do dalszej budowy pomieszcze\u0144 mieszkalnych. Dzi\u0119ki jego pracy mieli co je\u015b\u0107 a nadchodz\u0105ca zima nie by\u0142a tak straszna. Gorzej by\u0142o z wujkiem Julkiem – brakowa\u0142o mu matki i si\u00f3str a wyjazd nie by\u0142 mo\u017cliwy. Dziadek chcia\u0142 zapewni\u0107 mu jak\u0105\u015b nauk\u0119, by uczy\u0142 si\u0119 j\u0119zyka polskiego. Pomocny okaza\u0142 si\u0119 ksi\u0105dz J\u00f3zefowicz, cho\u0107 parafia zosta\u0142a zlikwidowana, to jednak nie zapomnia\u0142 o pozosta\u0142ych w niej Polakach. Za przewinienia ksi\u0119\u017ca w tym czasie karani byli tzw. utrat\u0105 \u201esprawek\u201d oficjalnie zezwalaj\u0105cymi na dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpastersk\u0105, ale tak\u017ce likwidacj\u0105 parafii, zamkni\u0119ciem ko\u015bcio\u0142a. Urz\u0105dzali nabo\u017ce\u0144stwa w prywatnych domach i kaplicach cmentarnych, czy te\u017c nabo\u017ce\u0144stwa w ko\u015bcio\u0142ach przy zamkni\u0119tych drzwiach. Ksi\u0119\u017ca dzia\u0142ali cz\u0119sto nielegalnie czy raczej prowadz\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105. Cz\u0119sto prowadzono spowiedzi w szafach. Ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny w Olejowie zosta\u0142 przej\u0119ty przez w\u0142adze. Usuni\u0119te zosta\u0142y wszelkie cechy architektoniczne \u015bwiadcz\u0105ce o ko\u015bcielnym przeznaczeniu obiektu. Naw\u0119 obni\u017cono do wysoko\u015bci parterowego budynku i zamieniono na zwyk\u0142y magazyn. W latach 90-tych ponownie przekazano parafii i adaptowano na dom kultury.<\/p>\n\n\n\n W Olejowie opr\u00f3cz dziadka pozosta\u0142y jeszcze dwie rodziny. Dzi\u0119ki Adamskim i Zieli\u0144skim \u0142atwiej by\u0142o zachowa\u0107 polsko\u015b\u0107. Trzymali si\u0119 razem. Dziadek, gdy zabrano ko\u015bci\u00f3\u0142 w swoim domu pozwoli\u0142 odprawia\u0107 nabo\u017ce\u0144stwa i naucza\u0107 polskiego i historii. W podobnym do Julka wieku by\u0142o jeszcze czworo dzieci i dzi\u0119ki temu mia\u0142 on kontakt z r\u00f3wie\u015bnikami, gdy\u017c nie wolno by\u0142o dzieciom ukrai\u0144skim bawi\u0107 si\u0119 z polskimi. Wci\u0105\u017c by\u0142 strach przed \u015bmierci\u0105 i \u017cywa pami\u0119\u0107 o s\u0105siadach, kt\u00f3rych pomordowano nierzadko na ich oczach. Dziadek Adam zajmowa\u0142 si\u0119 ratowaniem pami\u0105tek polskiej kultury, utrzymywaniem j\u0119zyka polskiego, kultywowaniem religii, wspieraniem parafii katolickich, organizowaniem uroczysto\u015bci patriotycznych i religijnych. Pracowa\u0142 przy przebudowie \u015bwi\u0105ty\u0144 zabieranych do cel\u00f3w \u015bwieckich, adaptowa\u0142 budynki mieszkalne na miejsca kultu. Dzi\u0119ki temu, \u017ce potrafi\u0142 wykonywa\u0107 prace w drewnie by\u0142 pomocny ksi\u0119\u017com przy wykonywaniu o\u0142tarzy, remoncie kaplic czy wykonaniu r\u00f3\u017ca\u0144c\u00f3w. Interesowa\u0142 si\u0119 losem polskich cmentarzy i opiekowa\u0142 si\u0119 zaniedbanymi grobami. Jak inni Polacy, kt\u00f3rzy pozostali na Kresach, trwa\u0142 w nadziei, \u017ce jego dom b\u0119dzie kiedy\u015b zn\u00f3w w granicach Polski.<\/p>\n\n\n\n \u017bycie na kresach nie by\u0142o \u0142atwe cz\u0119sto do Olejowa dociera\u0142y informacje o represjach wobec Polak\u00f3w o ich izolowaniu i traktowaniu jak gorsz\u0105 kategori\u0119 ludzi. Oni natomiast \u017cyli w miar\u0119 bezpiecznie<\/p>\n\n\n\n Niestety kontakt z rodzin\u0105 nie by\u0142 mo\u017cliwy, m\u00f3wiono, \u017ce w Polsce zapomniano o nich. A przecie\u017c babci te\u017c nie by\u0142o \u0142atwo, wci\u0105\u017c my\u015bla\u0142a o swoich bliskich a w oczach Polak\u00f3w by\u0142a \u201e rusk\u0105\u201d. C\u00f3rkom \u0142atwiej by\u0142o zaadoptowa\u0107 si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim. Mieszka\u0142y z innymi rodzinami w jednym mieszkaniu ze wsp\u00f3ln\u0105 kuchni\u0105 i \u0142azienk\u0105. Pami\u0119ta\u0142y o swoim rodzinnym domu, polach, lasach tym co pozostawi\u0142y. Babcia bardzo t\u0119skni\u0142a. Cz\u0119sto wspomina\u0142a bliskich, kt\u00f3rzy tam zostali na Kresach na zawsze. Serce bola\u0142o j\u0105, \u017ce Oni tam le\u017c\u0105 bez postawionego krzy\u017ca, \u017ce nie mo\u017ce zapali\u0107 im znicza, m\u00f3wi\u0142a, \u017ce nie mo\u017cemy zapomnie\u0107 o przesz\u0142o\u015bci. Pr\u00f3bowa\u0142a nawet przekroczy\u0107 granic\u0119, ale jej si\u0119 to nie uda\u0142o i spowodowa\u0142o wiele k\u0142opot\u00f3w. M\u00f3wienie, \u017ce pochodzi si\u0119 z Kres\u00f3w by\u0142o niebezpieczne, a o zbrodniach tam dokonanych na Polakach ju\u017c w og\u00f3le. Jedyn\u0105 osob\u0105 z jak\u0105 m\u00f3g\u0142 si\u0119 zobaczy\u0107 dziadek by\u0142a Mania, kt\u00f3ra z go\u015bcinnymi wyst\u0119pami swojego ch\u00f3ru uda\u0142a si\u0119 do Wilna i zobaczy\u0142a z ojcem i bratem. To by\u0142a mama pana Ryszarda, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 w skr\u00f3cie opowiedzie\u0107 o swojej rodzinie.<\/p>\n\n\n\n Wujek Julek za\u0142o\u017cy\u0142 rodzin\u0119. Ojciec Adam przekazywa\u0142 swoim wnukom mi\u0142o\u015b\u0107 do ojczystej ziemi i tradycje. Na jego rodzinnej ziemi ludzie nie godzili si\u0119 na ateizm. \u017byli wiar\u0105 swoich przodk\u00f3w. Miejscowo\u015b\u0107 by\u0142a bogata w pi\u0119kn\u0105 religijn\u0105 i patriotyczn\u0105 tradycj\u0119. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne by\u0142y zwyczaje \u015bwi\u0105teczne: choinka, stoj\u0105cy w k\u0105cie kr\u00f3l, kutia (w czasie wieczerzy gospodarz nabiera\u0142 \u0142y\u017ck\u0105 kuti\u0119 i rzuca\u0142 w sufit a ilo\u015b\u0107 przyczepionych ziaren symbolizowa\u0142a zbi\u00f3r tzw. ilo\u015b\u0107 kop). Na Wielkanoc gospodarze ze mszy rezurekcyjnej wracali do domu na wy\u015bcigi, kto szybciej wr\u00f3ci\u0142 mia\u0142 szybciej zebra\u0107 zbo\u017ce z p\u00f3l. Kurom w ten dzie\u0144 dawano je\u015b\u0107 w powro\u015ble, sypano im zbo\u017ce w obr\u0119bie splecionego ze s\u0142omy powro\u015bla, mia\u0142o to zapewni\u0107 trzymanie si\u0119 kur blisko domu, aby nie chodzi\u0142y do s\u0105siednich zagr\u00f3d. Wujek Julek przekazywa\u0142 rodzinie pana Ryszarda \u017cyczenia z okazji 3 maja czy 11 listopada co w Polsce by\u0142o niespotykane a \u015bwiadczy\u0142o o wielkim patriotyzmie. Warto\u015bci te wpoi\u0142 swoim bliskim dziadek Adam.<\/p>\n\n\n\n Czas p\u0142yn\u0105\u0142. Ludzie z ufno\u015bci\u0105 patrzyli na zmiany zachodz\u0105ce w Polsce. O\u017cywia\u0142o si\u0119 te\u017c na kresach, zak\u0142adano organizacje i stowarzyszenia. Pojawia\u0142a si\u0119 te\u017c swoboda w rozpowszechnianiu ksi\u0105\u017cek polskich, dewocjonali\u00f3w, tworzone by\u0142y szk\u00f3\u0142ki j\u0119zyka polskiego i parafie katolickie. Niestety Adam Bugajewski zawsze powtarza\u0142, \u017ce najwi\u0119kszym jego rozczarowaniem jest brak oficjalnego pot\u0119pienia skutk\u00f3w paktu Ribbentrop – Mo\u0142otow z 1939 roku. Pragn\u0105\u0142, aby jego wytrwa\u0142o\u015b\u0107 i walk\u0119 o zachowanie polskiej to\u017csamo\u015bci na kresach, kto\u015b w kraju doceni\u0142 i pami\u0119ta\u0142. Sam robi\u0142 wszystko, co by\u0142o w jego mocy, aby ludzie nie zapomnieli o swoich korzeniach, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do rozbudzania poczucia przynale\u017cno\u015bci do narodu polskiego przez nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego, historii oraz kultywowanie wiary katolickiej. Na Kresach by\u0107 Polakiem to by\u0107 katolikiem. To Ko\u015bci\u00f3\u0142 przetrwa\u0142 wielowiekowe wojny.<\/p>\n\n\n\n Gdy mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrain\u0105 zacz\u0119\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 umowa o ruchu bezwizowym (od 1996 roku) Pan Ryszard odwiedzi\u0142 dziadka i opowiedzia\u0142 o zmianach jakie zasz\u0142y w Polsce, o tym \u017ce wszyscy pami\u0119taj\u0105 o Wo\u0142yniu, o miejscach pami\u0119ci pomordowanych. Wtedy dziadek stwierdzi\u0142: \u201eteraz mog\u0119 umiera\u0107 bo wiem, \u017ce Polska o mnie pami\u0119ta\u201d . Wszechobecna t\u0119sknota za Polsk\u0105 opiera\u0142a si\u0119 na jego silnej wierze w Boga i przywi\u0105zaniu do Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Istotnym wydarzeniem we wzajemnych relacjach pomi\u0119dzy Polakami a Ukrai\u0144cami by\u0142a pielgrzymka Jana Paw\u0142a II na Ukrain\u0119 w czerwcu 2001 r. Przyczyni\u0142a si\u0119 ona w znacznym stopniu do wzrostu aktywno\u015bci Ko\u015bcio\u0142\u00f3w rzymskokatolickiego i greckokatolickiego zar\u00f3wno w Polsce jak i w Ukrainie na polu pojednania obu narod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Fina\u0142em przesiedle\u0144 w latach 1945-46 by\u0142a ewakuacja ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z przygranicznych rejon\u00f3w PRL do wsi i miast opuszczonych przez Polak\u00f3w. Masowe przesiedlenia, deportacje, czystki etniczne spowodowa\u0142y zmiany w stosunkach demograficznych ziem kresowych. Ofiary tamtych dni i czas\u00f3w milcza\u0142y d\u0142ugo, bo w czasach komunizmu samo wspomnienie o tym, \u017ce pozostawiono ziemie czy rodzin\u0119 na Wschodzie stanowi\u0142o zagro\u017cenie. Na kresach tworzono akcj\u0119 zacierania \u015blad\u00f3w polsko\u015bci miast, wsi \u2013 niszczono pami\u0105tki, tablice, ulice, cmentarze, dokumenty, akty w\u0142asno\u015bci. Na kresach iskra polsko\u015bci, nie zgas\u0142a mimo rosyjskich represji, II wojny \u015bwiatowej czy komunizmu. Polacy zamieszkuj\u0105cy kresy to ludzie, kt\u00f3rzy oparli si\u0119 rusyfikacji, pozostali w miejscu, kt\u00f3re nadal nazywaj\u0105 domem. Tworz\u0105 polskie zwi\u0105zki, kluby, dzia\u0142aj\u0105 razem na rzecz podtrzymania kultury polskiej, kt\u00f3ra ponad p\u00f3\u0142 tysi\u0105clecia cywilizowa\u0142a kresy.<\/p>\n\n\n\n Dzisiaj Polacy to zdecydowana mniejszo\u015b\u0107 na kresach. Ko\u0142o historii toczy si\u0119 nadal, a ludzie kt\u00f3rzy nadal \u017cyj\u0105 na kresach s\u0105 \u017cywym spadkiem po tysi\u0105cach Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przez wieki umierali za t\u0119 ziemi\u0119.<\/p>\n\n\n\n Obecnie na kresach: \u201eudaje si\u0119 umocni\u0107 pozycje Polak\u00f3w. Obchodzone jest m. in. \u015awi\u0119to Kultury Polskiej, W Tarnopolu jest np. 8 szk\u00f3\u0142, gdzie j\u0119zyk polski wyk\u0142adany jest jako przedmiot nauczania. Do szk\u00f3\u0142 sobotnio-niedzielnych chodz\u0105 nie tylko dzieci rodzin polskich. Polszczyzna staje si\u0119 atrakcyjna\u201d[3]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Mimo tego, wyjazdy na Ukrain\u0119 s\u0105 ma\u0142o popularne w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w, jedynie Ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 jakie\u015b powi\u0105zania rodzinne decyduj\u0105 si\u0119 na wyjazdy. Albo Ci, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105 swoich korzeni. A przecie\u017c Kresy to te\u017c nasza ojczyzna.<\/p>\n\n\n\n Bartosz Siero\u0144<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przypisy:<\/p>[1]<\/a> Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski 11 pa\u017adziernik 1919 rok \u2013 inauguracja zaj\u0119\u0107 na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie <\/p>Praca Czy to nadal Ojczyzna? <\/em>uzyska\u0142a tytu\u0142 finalisty w kategorii praca pisemna dla uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 ponadgimnazjalnych w roku szkolnym 2015\/2016 w konkursie: Polacy bez Ojczyzny. Losy Polak\u00f3w na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej w latach 1946-2015<\/em>. Konkurs by\u0142 realizowany w ramach IV edycji projektu Kresy \u2013 polskie ziemie wschodnie w XX wieku.<\/em> \u201eWszystkie narody, wszystkie pa\u0144stwa maj\u0105 swoje kresy.Nieszcz\u0119\u015bliwy i zmienny jest los grodu i si\u00f3\u0142 kresowych.Gdy chmura si\u0119 zbierze, ostry wiatr siecze przede wszystkim ziem kresowych Czytaj wi\u0119cej…<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":248,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[16,18],"class_list":["post-246","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publikacje","tag-polska","tag-publikacje-historyczne"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/246","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=246"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":249,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/246\/revisions\/249"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Nieszcz\u0119\u015bliwy i zmienny jest los grodu i si\u00f3\u0142 kresowych.
Gdy chmura si\u0119 zbierze, ostry wiatr siecze przede wszystkim ziem kresowych \u0142any.
Gdy grzmi\u0105 pioruny przede wszystkim tu w wie\u017cyce i domy uderzaj\u0105.
Tam, w dalekim \u015brodowisku rodzimej kultury by\u0107 mo\u017ce
ludziom s\u0142o\u0144ce jeszcze wschodzi, gdy tu noc czarna panuje.
A gdy wreszcie losy naka\u017c\u0105, by zima \u015bnie\u017cnym ca\u0142unem ca\u0142y nar\u00f3d pokry\u0142a,
to mrozy i zimy s\u0105 najdro\u017csze, tu w\u0142a\u015bnie oddech ludzi ona hamuje i krew w \u017cy\u0142ach tamuje.
Nieszcz\u0119\u015bliwe kresy\u2026\u2026\u201d<\/p>Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/obraz-61.png\")
<\/a>
\n\n\n\n
[2]<\/a> A. Wyrobiec. Zbor\u00f3w i Ziemia Zborowska. Zielona G\u00f3ra, 2004 s. 102.
[3]<\/a> \u201e Gazeta Lwowska\u201d 29.02.2003 r.<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n
Organizatorzy konkursu: Biuro Edukacji Publicznej Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Krakowie, Uniwersytet Papieski im. Jana Paw\u0142a II w
Krakowie, Kuratorium O\u015bwiaty w Krakowie, Centrum Dokumentacji Czynu Niepodleg\u0142o\u015bciowego w Krakowie, Muzeum Archeologiczne w Krakowie.<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"