Do napisania niniejszego artyku\u0142u sk\u0142oni\u0142a mnie wiadomo\u015b\u0107, jak\u0105 w czasie ferii zimowych uzyska\u0142em od pani Marii Pietracha – prezesa \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej \u2013 Ko\u0142o w Szczucinie. Poinformowa\u0142a mnie, \u017ce zadzwoni\u0142 do niej pan Stefan Wolak, kt\u00f3ry w czasie okupacji by\u0142 mieszka\u0144cem Lubasza (przysi\u00f3\u0142ek Zalesie). Z rozmowy wynika\u0142o, \u017ce ma pewn\u0105 wiedz\u0119 o pobycie lotnik\u00f3w zestrzelonych nad Czark\u00f3wk\u0105 w pa\u017adzierniku 1944 r. Poniewa\u017c ten temat nie by\u0142 mi obcy, poprosi\u0142em pana Wolaka o spotkanie. Zgodzi\u0142 si\u0119 bardzo ch\u0119tnie. Wcze\u015bniej zapozna\u0142 si\u0119 z moim oraz Witolda Dobrowolskiego artyku\u0142em zamieszczonym w \u201eGazecie Szczuci\u0144skiej\u201d, a tak\u017ce z listami uratowanych dw\u00f3ch lotnik\u00f3w. Zaproponowa\u0142, \u017ce postara si\u0119 odtworzy\u0107 pobyt uratowanych lotnik\u00f3w ma terenie Bukowca i Lubasza (przysi\u00f3\u0142ek Zalesie).<\/p>\n\n\n\n

\u015awiadek historii stwierdzi\u0142, \u017ce cho\u0107 w pa\u017adzierniku 1944 r. by\u0142 jeszcze dzieckiem, to jednak pewne fakty dotycz\u0105ce pobytu lotnik\u00f3w w Lubaszu utkwi\u0142y w jego pami\u0119ci. Wyrazi\u0142 te\u017c zadowolenie, \u017ce dwaj uratowani lotnicy prze\u017cyli wojn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku spotkania, w okolicach dworu w Bukowcu, pan Wolak odtworzy\u0142 \u00f3wczesn\u0105 sytuacj\u0119 militarn\u0105 dotycz\u0105c\u0105 najbli\u017cszej okolicy. Oko\u0142o kilku kilometr\u00f3w na wsch\u00f3d od maj\u0105tku w Bukowcu przebiega\u0142a linia frontu, i ca\u0142y ten obszar by\u0142 zatem pasem ziemi frontowej. Niemcy za g\u0142\u00f3wn\u0105 lini\u0105 obrony ci\u0105gle budowali dodatkowe punkty oporu, kt\u00f3re w razie przerwania pierwszej linii mia\u0142y zatrzyma\u0107 Armi\u0119 Czerwon\u0105. Ten stan trwa\u0142 od sierpnia 1944 r. do stycznia 1945 r. Z Lubasza oraz najbli\u017cszej okolicy do budowy niemieckich okop\u00f3w w okolicach Brzez\u00f3wki zatrudniano doros\u0142ych m\u0119\u017cczyzn. Wczesnym rankiem wytypowani m\u0119\u017cczy\u017ani z narz\u0119dziami zbierali si\u0119 w wyznaczonym miejscu we wsi. W okolicznych domach stacjonowali \u017co\u0142nierze niemieccy, kt\u00f3rzy wykonywali prace in\u017cynieryjne przygotowuj\u0105ce rejon Brzez\u00f3wka \u2013 Zabrnie do odparcia Rosjan. We dworze w Bukowcu mie\u015bci\u0142 si\u0119 sztab jednostki.<\/p>\n\n\n\n

Koleje losu por. Samuela Isaaka Fourie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Lotnicy wyskoczyli ze spadaj\u0105cej maszyny, kt\u00f3ra rozbi\u0142a si\u0119 w Czark\u00f3wce. Andrzej Kupiec w artykule pt. \u201eZapomniana historia radgoskiego Liberatora\u201d ustali\u0142, \u017ce po wyskoczeniu z samolotu trzech lotnik\u00f3w (t.j. porucznik James Arthur Lithgow, porucznik Keit Brennand Mac William, sier\u017cant William Francis Cowan) ponios\u0142o \u015bmier\u0107 na polach miejscowych rolnik\u00f3w w Brzez\u00f3wce, a dw\u00f3ch (sier\u017cant Geoffrey Frederick Ellis, sier\u017cant Tom Myers) zgin\u0119\u0142o we wraku samolotu. Trzech pozosta\u0142ych(porucznik Graham C. Dicks, porucznik Samuel Isaak Fourie, porucznik Evan Colbert) szcz\u0119\u015bliwie wyl\u0105dowa\u0142o w okolicy Bukowca.<\/p>\n\n\n\n

Z listu porucznika Dicksa wynika, \u017ce porucznik Samuel Jsaak Fourie, tylny strzelec Liberatora w czasie skoku na spadochronie najprawdopodobniej z\u0142ama\u0142 r\u0119k\u0119. Fakt ten m\u00f3g\u0142 zdecydowa\u0107 o jego dalszych losach. By\u0107 mo\u017ce szukaj\u0105c pomocy trafi\u0142 do pa\u0142acu w Bukowcu, gdzie kwaterowa\u0142o dow\u00f3dztwo odcinka frontu. A by\u0107 mo\u017ce napotkany mieszkaniec Bukowca \u2013 nie mog\u0105c si\u0119 z nim porozumie\u0107 – skierowa\u0142 go do sztabu, aby tam udzielono mu pomocy medycznej. Tam zostaje przez Niemc\u00f3w zatrzymany i rano w otoczeniu pilnuj\u0105cych go \u017co\u0142nierzy niemieckich wywieziony na ci\u0119\u017car\u00f3wce w kierunku D\u0105browy Tarnowskiej. Do dzisiaj los rannego oficera nie jest znany.<\/p>\n\n\n\n

Koleje losu porucznika Evana Colberta<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Z listu porucznika Colberta wynika, \u017ce po udanym skoku na spadochronie wyl\u0105dowa\u0142 ranny w lesie, w niewielkiej odleg\u0142o\u015bci od linii frontu. Tam sp\u0119dzi\u0142 noc, a nad ranem po us\u0142yszeniu odg\u0142osu szczekaj\u0105cego psa uda\u0142 si\u0119 w jego kierunku. Po oko\u0142o dziesi\u0119ciu minutach marszu (by\u0142 ranny w nog\u0119) zobaczy\u0142 na polance samotne gospodarstwo i krz\u0105taj\u0105cych si\u0119 gospodarzy. Wed\u0142ug relacji Stefana Wolaka mog\u0142a to by\u0107 zagroda Jana Misiaszka zwanego \u201eJaneczkiem\u201d, z kt\u00f3r\u0105 dom rodzinny naszego rozm\u00f3wcy s\u0105siadowa\u0142. Wtedy dom Misiaszka by\u0142 drewniany i pokryty strzech\u0105, a w zagrodzie otoczonej drewnianym p\u0142otem przebywa\u0142 du\u017cy pies. Porucznik Colbert podszed\u0142 do obej\u015bcia, gdy, najprawdopodobniej, gospodarze przyst\u0105pili do porannego obrz\u0105dku w gospodarstwie. Pocz\u0105tkowo chcia\u0142 si\u0119 przedosta\u0107 w okolic\u0119 rosyjskiego frontu. Na szcz\u0119\u015bcie gospodarze zatrzymali angielskiego oficera, nakarmili i umie\u015bcili na strychu. Stefan Wolak stwierdzi\u0142, \u017ce niemal w ka\u017cdym domu w Lubaszu by\u0142 cz\u0142onek miejscowej plac\u00f3wki Armii Krajowej. Tym samym wiedza o tym wydarzeniu szybko musia\u0142a dotrze\u0107 do dow\u00f3dztwa plac\u00f3wki. St\u0105d ich szybka reakcja.<\/p>\n\n\n\n

Pan Wolak pami\u0119ta te\u017c pewien epizod – by\u0107 mo\u017ce dotycz\u0105cy tego wydarzenia. Ot\u00f3\u017c p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105 do jego domu przyby\u0142a grupa ludzi ( co najmniej cztery osoby). Rozmowy toczy\u0142y si\u0119 w sieni. Poniewa\u017c by\u0142 wtedy dzieckiem, nie zosta\u0142 do nich dopuszczony. Czy by\u0142 to ranny lotnik? Pan Wolak nie mo\u017ce tego faktu potwierdzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Koleje losu porucznika Grahama C. Dicks<\/strong>,<\/strong><\/sup>a<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Porucznik Dicks najprawdopodobniej wyl\u0105dowa\u0142 w lesie nieopodal kamiennej drogi Szczucin \u2013 D\u0105browa Tarnowska (obecnie droga krajowa nr 73). Rano, po wcze\u015bniejszym wydostaniu si\u0119 ze spadochronu, uda\u0142 si\u0119 w kierunku po\u0142udniowym wzd\u0142u\u017c \u015bcie\u017cki obok g\u0142\u00f3wnej drogi, na kt\u00f3rej widzia\u0142 przemieszczaj\u0105cych si\u0119 niemieckich \u017co\u0142nierzy. Mieszkaniec Lubasza potwierdzi\u0142, \u017ce obok tej kamiennej drogi by\u0142a wydeptana \u015bcie\u017cka, kt\u00f3r\u0105 on sam wraz z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105 w\u0119drowali do Szczucina.<\/p>\n\n\n\n

Po wyj\u015bciu z lasu, aliancki oficer spotka\u0142 miejscowego gospodarza, kt\u00f3ry szed\u0142 do kopania niemieckich okop\u00f3w. M\u00f3g\u0142 to by\u0107 Micha\u0142 Duda, kt\u00f3rego dom znajdowa\u0142 si\u0119 nieopodal g\u0142\u00f3wnej drogi, s\u0105siad Bukowieckich (dawniej Piekielniak\u00f3w). Po wojnie widziano w tym domu lotnicz\u0105 kurtk\u0119. Gospodarz umie\u015bci\u0142 angielskiego oficera na skraju lasu i uda\u0142 si\u0119 po pomoc. Porucznik z lasu obserwowa\u0142 trakt. W pewnej chwili na ci\u0119\u017car\u00f3wce niemieckiej zobaczy\u0142 – por. Samuela Isaaka Fourie, cz\u0142onka swojej za\u0142ogi, kt\u00f3ry zosta\u0142 przez Niemc\u00f3w zatrzymany we dworze w Bukowcu i rankiem wraz z eskort\u0105 odtransportowany w kierunku D\u0105browy Tarnowskiej.<\/p>\n\n\n\n

Po przybyciu miejscowych gospodarzy lotnik przebra\u0142 si\u0119 w cywilne ubranie i zosta\u0142 odprowadzony do pobliskiego gospodarstwa. W Lubaszu uratowani lotnicy przebywali kr\u00f3tko. Nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107, w jakich jeszcze domach mogli przebywa\u0107. \u015awiadek ma tylko przypuszczenia, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dalszych bada\u0144. Dzi\u0119ki \u017co\u0142nierzom miejscowej plac\u00f3wki \u201eStanis\u0142awa\u201d pobyt na Ziemi Szczuci\u0144skiej zako\u0144czy\u0142 si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie. Zostali przekazani do plac\u00f3wki \u201eMalwina\u201d, gdzie na kwaterach doczekali ko\u0144ca wojny.<\/p>\n\n\n\n

Dalsze wspomnienia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W trakcie rozmowy o zasadniczym temacie pan Wolak przekaza\u0142 mi jeszcze kilka dodatkowych informacji, kt\u00f3re zapewne zainteresuj\u0105 czytelnik\u00f3w. Z jego relacji wynika, \u017ce m\u0142odzi ludzie na placu w\u015br\u00f3d pastwisk udaj\u0105c, \u017ce graj\u0105 w pi\u0142k\u0119, potajemnie odbywali praktyczne \u0107wiczenia wojskowe. Nadz\u00f3r nad \u0107wiczeniami sprawowa\u0142 W\u0142adys\u0142aw Warias, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w domu G\u0142od\u00f3w w Szczucinie.<\/p>\n\n\n\n

Mieszkaniec Lubasza wspomina, \u017ce \u017co\u0142nierze niemieccy, kt\u00f3rzy powr\u00f3cili z frontu wschodniego, nadal odczuwali skutki rosyjskiej zimy. Mieli te\u017c r\u00f3\u017cny stosunek do Polak\u00f3w, a \u015al\u0105zacy w niemieckich mundurach byli przyja\u017anie nastawieni do miejscowej ludno\u015bci. Informowali nawet gospodarzy, u kt\u00f3rych stacjonowali na kwaterach, kiedy b\u0119d\u0105 mie\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119 i \u017ce wtedy nie b\u0119dzie ich w domu.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 ciekaw\u0105 histori\u0105 jest opowie\u015b\u0107 o miejscowej kapliczce, kt\u00f3ra nadal jest zawieszona na drzewie obok drogi krajowej po prawej stronie od G\u00f3ry Lubaskiej w kierunku D\u0105browy Tarnowskiej. Ot\u00f3\u017c \u017co\u0142nierze niemieccy rozpocz\u0119li wysadzanie drzew rosn\u0105cych wzd\u0142u\u017c tej drogi. Mia\u0142y one stanowi\u0107 naturaln\u0105 przeszkod\u0119 dla nacieraj\u0105cych Rosjan. Wszystkie drzewa zosta\u0142y zniszczone opr\u00f3cz tego, na kt\u00f3rym umieszczona by\u0142a kapliczka. Obecnie trudno stwierdzi\u0107: czy by\u0142 to przypadek, czy te\u017c \u015bwiadoma dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u015al\u0105zak\u00f3w. \u015al\u0105zacy mieli mie\u0107 te\u017c wyrzuty sumienia, gdy otrzymali od prze\u0142o\u017conych rozkaz wysadzenia ko\u015bcielnej wie\u017cy w Szczucinie.<\/p>\n\n\n\n

---

\n\n\n\n

Wiedza o naszej historii lokalnej z czas\u00f3w drugiej wojny \u015bwiatowej wci\u0105\u017c jest u\u0142omna \u2013 i pozostanie tak\u0105, dop\u00f3ki nie uka\u017ce si\u0119 obszerna praca po\u015bwi\u0119cona temu okresowi. Na t\u0119 chwil\u0119 nale\u017cy spisywa\u0107 wszystkie relacje od os\u00f3b pami\u0119taj\u0105cych wojenne lata. Relacja pana Wolaka jest niew\u0105tpliwie pierwszym \u015bwiadectwem opisuj\u0105cym pobyt zestrzelonych lotnik\u00f3w w Lubaszu. Warto zadba\u0107 o to, aby by\u0142y kolejne.<\/p>\n\n\n\n

---

\n\n\n\n

Marek Jachym<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do napisania niniejszego artyku\u0142u sk\u0142oni\u0142a mnie wiadomo\u015b\u0107, jak\u0105 w czasie ferii zimowych uzyska\u0142em od pani Marii Pietracha – prezesa \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej \u2013 Czytaj wi\u0119cej…<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":55,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-54","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publikacje"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":332,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54\/revisions\/332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}