Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1939 r. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces budowania Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, w kt\u00f3rym Armia Krajowa (AK) stanowi\u0142a najliczniejsz\u0105 konspiracyjn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w czasie II wojny \u015bwiatowej. Zal\u0105\u017ckiem Armii Krajowej by\u0142a S\u0142u\u017cba Zwyci\u0119stwu Polski (SZP), kt\u00f3ra decyzj\u0105 Naczelnego Wodza i premiera W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego przekszta\u0142cona zosta\u0142a w Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej (ZWZ), a kt\u00f3ry 14 lutego 1942 r. zosta\u0142 przemianowany na Armi\u0119 Krajow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Jakie by\u0142y zasady wst\u0119powania do tych organizacji? Z instrukcji powo\u0142uj\u0105cej Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej dowiemy si\u0119, \u017ce cz\u0142onkiem \u201emo\u017ce by\u0107 ka\u017cdy Polak (ka\u017cda Polka), nieposzlakowanej czci, poczynaj\u0105c od wieku lat 17-u, kt\u00f3ry cele organizacji przyjmie za swoje, podda si\u0119 bez zastrze\u017ce\u0144 jej regulaminowi, oraz z\u0142o\u017cy przepisan\u0105 przysi\u0119g\u0119<\/em>\u201d. System konspiracji mia\u0142 by\u0107 oparty o nast\u0119puj\u0105ce zasady:<\/p>\n\n\n\n – pseudonimy cz\u0142onk\u00f3w,<\/p>\n\n\n\n – oparcie rozkazodawstwa o zlecenia ustne i system pami\u0119ciowy, przy ograniczeniu pisania do niezb\u0119dnego minimum,<\/p>\n\n\n\n – oparcie systemu \u0142\u0105czno\u015bci o has\u0142a i odzewy s\u0142owne lub materialne,<\/p>\n\n\n\n – kontakty organizacyjne odbywaj\u0105 si\u0119 na kwaterach tajnych, nieustanne zmienianych,<\/p>\n\n\n\n – w zasadzie ka\u017cdy \u017co\u0142nierz ZWZ zna tylko swych towarzyszy w sekcji; kontakty komend odbywaj\u0105 si\u0119 w porz\u0105dku \u015bci\u015ble hierarchicznym wedle zasady: tylko jeden kontakt w g\u00f3r\u0119,<\/p>\n\n\n\n – zasada najwa\u017cniejsza: w doborze cz\u0142onk\u00f3w k\u0142a\u015b\u0107 nacisk na jako\u015b\u0107 kandydat\u00f3w, ich niew\u0105tpliw\u0105 warto\u015b\u0107 moraln\u0105, pami\u0119taj\u0105c, i\u017c najwi\u0119kszym b\u0142\u0119dem by\u0142oby d\u0105\u017cenie do sukces\u00f3w ilo\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n – zasada najwa\u017cniejsza: w doborze cz\u0142onk\u00f3w k\u0142a\u015b\u0107 nacisk na jako\u015b\u0107 kandydat\u00f3w, ich niew\u0105tpliw\u0105 warto\u015b\u0107 moraln\u0105, pami\u0119taj\u0105c, i\u017c najwi\u0119kszym b\u0142\u0119dem by\u0142oby d\u0105\u017cenie do sukces\u00f3w ilo\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy \u017co\u0142nierz Armii Krajowej sk\u0142ada\u0142 przysi\u0119g\u0119:<\/p>\n\n\n\n \u201eW obliczu Boga Wszechmog\u0105cego i Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Kr\u00f3lowej Korony Polskiej, k\u0142ad\u0119 swe r\u0119ce na ten \u015bwi\u0119ty Krzy\u017c, znak M\u0119ki i Zbawienia, przysi\u0119gam by\u0107 wiernym Ojczy\u017anie mej, Rzeczypospolitej Polskiej, sta\u0107 nieugi\u0119cie na stra\u017cy Jej honoru i o wyzwolenie Jej z niewoli walczy\u0107 ze wszystkich si\u0142 a\u017c do ofiary mego \u017cycia. Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i rozkazom Naczelnego Wodza oraz wyznaczonemu przeze\u0144 Dow\u00f3dcy Armii Krajowej b\u0119d\u0119 bezwzgl\u0119dnie pos\u0142uszny, a tajemnicy niez\u0142omnie dochowam, cokolwiek by mnie spotka\u0107 mia\u0142o\u201d.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n \u201eW obliczu Boga Wszechmog\u0105cego i Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny Kr\u00f3lowej Korony Polskiej, k\u0142ad\u0119 swe r\u0119ce na ten \u015bwi\u0119ty Krzy\u017c, znak M\u0119ki i Zbawienia, przysi\u0119gam by\u0107 wiernym Ojczy\u017anie mej, Rzeczypospolitej Polskiej, sta\u0107 nieugi\u0119cie na stra\u017cy Jej honoru i o wyzwolenie Jej z niewoli walczy\u0107 ze wszystkich si\u0142 a\u017c do ofiary mego \u017cycia. Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i rozkazom Naczelnego Wodza oraz wyznaczonemu przeze\u0144 Dow\u00f3dcy Armii Krajowej b\u0119d\u0119 bezwzgl\u0119dnie pos\u0142uszny, a tajemnicy niez\u0142omnie dochowam, cokolwiek by mnie spotka\u0107 mia\u0142o\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Od pocz\u0105tku budowano struktur\u0119 terenow\u0105 ZWZ\/AK. Na terenie wojew\u00f3dztw tworzono okr\u0119gi, w powiatach obwody, w gminie lub kilku gminach plac\u00f3wki. W zale\u017cno\u015bci od potrzeb w ramach okr\u0119g\u00f3w i podokr\u0119g\u00f3w tworzono inspektoraty terenowe. Na czele okr\u0119g\u00f3w, inspektoratu, obwod\u00f3w i plac\u00f3wek stali komendanci.<\/p>\n\n\n\n Podstawowym ogniwem by\u0142 pluton licz\u0105cy do 50 ludzi, podzielony na dru\u017cyny i sekcje w taki spos\u00f3b, aby jedna osoba mia\u0142a kontakt tylko z kilkoma wsp\u00f3\u0142towarzyszami walki oraz dow\u00f3dc\u0105.<\/p>\n\n\n\n Obw\u00f3d D\u0105browa Tarnowska (kryptonim \u201eDrewniaki\u201d i \u201eDrukarnia\u201d) oraz obwody brzeski (kryptonim \u201eButy\u201d, \u201eBatuta\u201d) i tarnowski (kryptonim \u201eTandeta\u201d, \u201eTartak\u201d) wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Inspektoratu Tarn\u00f3w (kryptonim \u201eTraktor\u201d, \u201eTama\u201d), kt\u00f3ry organizacyjnie podlega\u0142 pod Okr\u0119g Krak\u00f3w. Obwody te odpowiada\u0142y powiatom wed\u0142ug podzia\u0142u administracyjnego sprzed 1939 roku, zgodnie za\u015b z podzia\u0142em wojskowym sprzed wojny wchodzi\u0142y one w sk\u0142ad jednego obwodu pu\u0142kowego \u2013 16 Pu\u0142ku Piechoty Ziemi Tarnowskiej.<\/p>\n\n\n\n Na obszarze powiatu d\u0105browskiego pierwsze kom\u00f3rki konspiracyjne powsta\u0142y ju\u017c w pierwszych miesi\u0105cach okupacji, w wyniku kontakt\u00f3w nawi\u0105zanych przez tarnowskich konspirator\u00f3w na zasadzie przedwojennych znajomo\u015bci b\u0105d\u017a powi\u0105za\u0144 rodzinnych. Historyk Aleksandra Pietrzykowao tej sprawie pisze, \u017ce w procesie powstawania siatki terenowej SZP w powiecie d\u0105browskim stanowi\u0142y kontakty nawi\u0105zane przez mjra Stanis\u0142awa Sowi\u017ara\u0142a z dyrektorem Banku Sp\u00f3\u0142dzielczego w D\u0105browie, dzia\u0142aczem ludowym, pos\u0142em na Sejm II Rzeczypospolitej Henrykiem Krzciukiem. W powiecie dr Pawe\u0142 Socha (p\u00f3\u017aniej aktywny nauczyciel tajnego nauczania) wci\u0105gn\u0105\u0142 do pracy konspiracyjnej absolwent\u00f3w Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego. Pierwszym komendantem obwodu d\u0105browskiego zosta\u0142 kpt. W\u0142adys\u0142aw Kabat ps. \u201eBrzechwa\u201d, kt\u00f3ry po otrzymaniu okre\u015blonego polecenia od Henryka Krzciuka ps. \u201eDaniel\u201d oraz has\u0142a i kontaktu, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 w dniu 10 marca 1940 r. w firmie \u201eOkazja\u201d w Tarnowie, gdzie w obecno\u015bci mjra Kazimierza Kosiby z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 i otrzyma\u0142 nominacj\u0119 na pierwszego komendanta obwodu d\u0105browskiego. Kpt. W\u0142adys\u0142aw Kabat rozpocz\u0105\u0142 werbowanie ludzi i tworzenie zr\u0119b\u00f3w organizacji. Drugim komendantem Obwodu by\u0142 kpt. Zbigniew Rogawski, ps. \u201eBaca\u201d, \u201eM\u0142ot\u201d, a trzecim kpt. Franciszek Wiatr ps. \u201eDuch\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ostatecznie Obw\u00f3d D\u0105browa Tarnowska sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z siedmiu plac\u00f3wek. Korzystaj\u0105c z literatury historycznej warto odtworzy\u0107 zasi\u0119g terytorialny poszczeg\u00f3lnych plac\u00f3wek oraz przypomnie\u0107 ich dow\u00f3dc\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n – plac\u00f3wka \u2013 D\u0105browa Tarnowska-Radgoszcz; kryptonim \u201eDzi\u0119cio\u0142\u201d, \u201eDanuta\u201d<\/p>\n\n\n\n plut. pchor.. Zdzis\u0142aw Baszak ps. \u201ePirat\u201d, W\u0142adys\u0142aw Kabat ps. \u201eBrzechwa\u201d, ppor. Tadeusz \u015awierzb ps. \u201eRobak\u201d, ppor. Stanis\u0142aw W\u0119giel ps \u201eKula\u201d, \u201eJanusz\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n – plac\u00f3wka \u2013 Gr\u0119bosz\u00f3w; kryptonim \u201eG\u0142uszec\u201d, \u201eGena\u201d, \u201eGenowefa\u201d<\/p>\n\n\n\n pchor. Stefan W\u00f3jcik ps. \u201e Tatar\u201d, sier\u017c. Stanis\u0142aw Biskup ps. \u201eBicz\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n – plac\u00f3wka \u2013 M\u0119drzech\u00f3w-Boles\u0142aw; kryptonim \u201e\u201dMewa\u201d, \u201eMalwina\u201d<\/p>\n\n\n\n plut pchor.. F Tracz ps. \u201eArtur\u201d, kpt.. Boles\u0142aw Babula ps. \u201e Malik\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n -plac\u00f3wka \u2013 Rad\u0142\u00f3w- kryptonim \u201eRoma\u201d, \u201eRegina\u201d \u201eRenata\u201d, \u201eRozalia\u201d<\/p>\n\n\n\n plut. pchor. Pawe\u0142 \u0141ata ps. \u201eZnicz\u201d, plut. W\u0142adys\u0142aw Witkowski ps. \u201eW\u0142odek\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n st. sier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Ciukaj ps. \u201eZator\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n – plac\u00f3wka \u2013 Szczucin \u2013 kryptonim \u201eSzpak\u201d, \u201eStefan\u201d, \u201eStanis\u0142awa\u201d<\/p>\n\n\n\n kpt. Franciszek Wiatr ps. \u201eDuch\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n – plac\u00f3wka \u2013 Wietrzychowice – kryptonim \u201eWrona\u201d, \u201eWac\u0142awa\u201d, \u201eWeronika\u201d \u201eWies\u0142awa\u201d<\/p>\n\n\n\n E. Wojciechowski, por. \u201eKuczak\u201d, ppor. Bronis\u0142aw Czech ps. \u201eJurand\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n – plac\u00f3wka \u2013 \u017babno-Otfin\u00f3w \u2013 kryptonim \u201eZi\u0119ba\u201d, \u201eZofia\u201d<\/p>\n\n\n\n ppor. Eugeniusz Kozak \u201eps. Zor\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Niemo\u017cliwe w niniejszym artykule jest przedstawienie z nazwiska i imienia kolejnych dow\u00f3dc\u00f3w i sk\u0142ad\u00f3w pluton\u00f3w i dru\u017cyn w poszczeg\u00f3lnych plac\u00f3wkach. Wymieni\u0119 jeszcze tylko pozosta\u0142e funkcje na szczeblu obwodu (powiatu). Mo\u017cna do nich zaliczy\u0107 oficera wyszkolenia oraz osoby zajmuj\u0105ce si\u0119 wywiadem, \u0142\u0105czno\u015bci\u0105, dywersj\u0105 i propagand\u0105. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywali m\u0119\u017cowie zaufania, kt\u00f3rzy znajdowali si\u0119 przy ka\u017cdej plac\u00f3wce. Delegatem rz\u0105du londy\u0144skiego na powiat d\u0105browski by\u0142 Stanis\u0142aw Klimczak ze S\u0142upca ps. \u201e\u017belazny\u201d.<\/p>\n\n\n\n Stan osobowy obwodu na pocz\u0105tku okupacji kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w granicach ok. 400 zaprzysi\u0119\u017conych, a wed\u0142ug zestawienia sporz\u0105dzonego przez pierwszego komendanta Obwodu W\u0142adys\u0142awa Kabata, w maju 1944 r., a wi\u0119c ju\u017c po scaleniu z Batalionami Ch\u0142opskimi, w obwodzie d\u0105browskim w 25 plutonach by\u0142o zorganizowanych oko\u0142o 1900 \u017co\u0142nierzy, przy czym w zestawieniu tym nie uj\u0119to pluton\u00f3w Wojskowej S\u0142u\u017cby Ochrony Powstania. Warto cho\u0107 w przybli\u017ceniu odtworzy\u0107 stan niekt\u00f3rych plac\u00f3wek. I tak np.: plac\u00f3wka \u201eDanuta\u201d (D\u0105browa Tarnowska- Radgoszcz) liczy\u0142a ponad 360 \u017co\u0142nierzy, plac\u00f3wka \u201eMalwina\u201d (M\u0119drzech\u00f3w-Boles\u0142aw) – oko\u0142o 440 \u017co\u0142nierzy, plac\u00f3wka \u201eStanis\u0142awa\u201d (Szczucin) po podporz\u0105dkowaniu Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich pod dow\u00f3dztwo Armii Krajowej wynosi\u0142a – 444 \u017co\u0142nierzy Aby uwiarygodni\u0107 te liczby przytocz\u0119 opini\u0119 Zdzis\u0142awa Baszaka: \u201eOd listopada 1939 r. do marca 1940 r. otrzymywa\u0142em szereg sprawozda\u0144 dotycz\u0105cych stanu osobowego i uzbrojenia. Meldunki dotyczy\u0142y gmin Gr\u0119bosz\u00f3w, Boles\u0142aw, M\u0119drzech\u00f3w, cz\u0119\u015bciowo Szczucin, D\u0105browa Tarnowska, Radgoszcz. Wynika\u0142o z nich, \u017ce na tym terenie, znalaz\u0142y si\u0119 setki ludzi\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n W 1942 r. pp\u0142k Stefan Musia\u0142ek-\u0141owicki dow\u00f3dca Inspektoratu Tarn\u00f3w AK przeprowadzi\u0142 dok\u0142adn\u0105 kontrol\u0119 wszystkich trzech obwod\u00f3w (Tarn\u00f3w, Brzesko, D\u0105browa Tarnowska), po kt\u00f3rej stwierdzi\u0142, \u017ce jedynie obw\u00f3d d\u0105browski przedstawia\u0142 si\u0119 bez zarzutu, tak pod wzgl\u0119dem organizacyjnym, jak i wyszkoleniowym. Scharakteryzowa\u0142 te\u017c pierwszego komendanta: \u201eKpt. \u201eBrzechwa\u201d osobi\u015bcie by\u0142 dobrze wyszkolony by\u0142 doskona\u0142ym organizatorem i konspiratorem, mia\u0142 dobre podej\u015bcie do ludzi, by\u0142 przez wielu lubiany i posiada\u0142 du\u017cy autorytet w\u015br\u00f3d podw\u0142adnych. Og\u00f3lnie: bardzo dobry oficer i dow\u00f3dca konspiracyjny\u201d.<\/em> Ca\u0142y za\u015b Inspektorat Tarn\u00f3w mia\u0142 wynosi\u0107 po scaleniu (\u0142\u0105cznie z Wojskow\u0105 S\u0142u\u017cb\u0105 Kobiet) na wiosn\u0119 1944 r. ponad 9000 \u017co\u0142nierzy, ale uzbrojenia \u2013 zdaniem jego dow\u00f3dcy \u2013 ju\u017c po zrzutach angielskich posiadano bardzo niewiele.<\/p>\n\n\n\n Z Armi\u0105 Krajow\u0105 by\u0142o powi\u0105zane podziemne harcerstwo, kt\u00f3re w czasie okupacji pe\u0142ni\u0142o s\u0142u\u017cb\u0119 pomocnicz\u0105, zwiadowcz\u0105 i \u0142\u0105czno\u015bci na rzecz Komendy Obwodu \u201eDrewniaki\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ramy niniejszego artyku\u0142u ograniczaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe om\u00f3wienie dzia\u0142alno\u015bci sabota\u017cowo-dywersyjnej na terenie \u201eDrewniak\u00f3w\u201d. W pierwszych latach okupacji ta forma dzia\u0142alno\u015bci prowadzona by\u0142a dorywczo. Dru\u017cyny dywersyjne z poszczeg\u00f3lnych plac\u00f3wek niszczy\u0142y wykazy kontyngentowe, likwidowa\u0142y bimbrownie, niszczy\u0142y urz\u0105dzenia w mleczarni, kara\u0142y ch\u0142ost\u0105 donosicieli i kolaborant\u00f3w. \u201eW ramach szkolenia <\/em>\u2013 pisa\u0142 Z. Baszak – sekcje \u201eMalwiny\u201d wykona\u0142y szereg akcji. Mi\u0119dzy innymi by\u0142y to operacje zwi\u0105zane z mleczarniami. Partyzanci zabierali stamt\u0105d mas\u0142o niszczyli dokumenty, zabierali cz\u0119\u015bci urz\u0105dze\u0144 (zw\u0142aszcza b\u0105ki z wir\u00f3wek). Dzia\u0142ania te unieruchamia\u0142y na pewien czas mleczarnie, pozbawia\u0142y gospodark\u0119 niemieck\u0105 paru ton mas\u0142a, co cieszy\u0142o niezmiernie nas Polak\u00f3w\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Wiosn\u0105 1944 r. zorganizowano akcj\u0119 na wi\u0119zienie w D\u0105browie Tarnowskiej, w kt\u00f3rej uwolniono ok. 40 os\u00f3b zatrzymanych jako zak\u0142adnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n G\u0142o\u015bnym echem na Powi\u015blu odbi\u0142a si\u0119 akcja z czerwca 1944 roku, kt\u00f3r\u0105 przeprowadzi\u0142 Zdzis\u0142aw Baszak ps. \u201ePirat\u201d. Akcja polega\u0142a na zablokowaniu transportu w\u0119gla p\u0142yn\u0105cego po Wi\u015ble. W okresie prawie 10 dni zajmowano przep\u0142ywaj\u0105ce galary z w\u0119glem, kt\u00f3ry zabierali dla siebie mieszka\u0144cy okolicznych wsi, cierpi\u0105cy na brak opa\u0142u.<\/p>\n\n\n\n Wymieni\u0107 jeszcze nale\u017cy: rozbrojenie posterunku policji granatowej w Radgoszczy (czerwiec 1944) przez 30 osobowy oddzia\u0142 \u017co\u0142nierzy Polski Podziemnej, w lecie 1944 r. przeszkodzenie Niemcom w wywiezieniu kilkuset sztuk byd\u0142a z maj\u0105tku barona Feliksa Konopki w Brniu, akcj\u0119 na hurtowni\u0119 tytoniow\u0105 w D\u0105browie.<\/p>\n\n\n\n Armia Krajowa zajmowa\u0142a si\u0119 te\u017c bezwzgl\u0119dnym t\u0119pieniem zdrajc\u00f3w i konfident\u00f3w. W\u015br\u00f3d wi\u0119kszych akcji tego typu by\u0142o przeprowadzenie przez grup\u0119 sabota\u017cowo-dywersyjn\u0105 \u201eMalwiny\u201d wykonanie wyroku na Rozmusie, funkcjonariuszu policji granatowej, kt\u00f3ry gorliwie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Niemcami, a wyrokiem s\u0105du podziemnego AK zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107. Po kilkakrotnych, nieudanych pr\u00f3bach jego likwidacji, zapad\u0142a decyzja, aby wyrok wykona\u0107 w Szczucinie. Sta\u0142o si\u0119 to w bia\u0142y dzie\u0144 na ulicy Ko\u015bciuszki. Zdezorientowani Niemcy nie podj\u0119li po\u015bcigu, a zesp\u00f3\u0142 egzekucyjny spokojnie oddali\u0142 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n Stosowano te\u017c niekonwencjonalne metody walki z okupantem. W spos\u00f3b bardzo sprytny dokonano likwidacji wsp\u00f3\u0142pracownika gestapo Leopolda Wendlanda, w\u00f3jta Boles\u0142awa i M\u0119drzechowa, kt\u00f3remu podano trucizn\u0119 do jego kieliszka z alkoholem, co mia\u0142o sugerowa\u0107 skr\u0119t kiszek spowodowany nadmiern\u0105 ilo\u015bci\u0105 spo\u017cytego alkoholu.<\/p>\n\n\n\n W podobny spos\u00f3b pr\u00f3bowano zlikwidowa\u0107 \u017candarma Engelberta Guzdka, kt\u00f3ry s\u0142yn\u0105\u0142 na Powi\u015blu ze zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci. Sprawa ta budzi po dzie\u0144 dzisiejszy wiele emocji. Likwidacja zbrodniarza nie by\u0142a rzecz\u0105 \u0142atw\u0105, gdy\u017c Niemcy og\u0142osili, \u017ce w wypadku jego \u015bmierci zostanie rozstrzelanych 100 zak\u0142adnik\u00f3w. Tadeusz Stefan Krasnod\u0119bski ps. \u201eKostek\u201d o tej sprawie pisze:<\/p>\n\n\n\n \u201eSprawa wykonania wyroku na Guzdku ca\u0142y czas zaprz\u0105ta\u0142a uwag\u0119 moj\u0105 i moich prze\u0142o\u017conych. Cz\u0119sto rozwa\u017cali\u015bmy z \u201eBac\u0105\u201d, \u201eLeszkiem\u201d i \u201eBrzechw\u0105\u201d rozmaite warianty likwidacji zbrodniarza, lecz \u017caden nie gwarantowa\u0142 nam unikni\u0119cia zemsty (\u2026) Prze\u0142o\u017ceni, nie widz\u0105c dobrego sposobu, postanowili zda\u0107 si\u0119 na jaki\u015b szcz\u0119\u015bliwy przypadek i dali woln\u0105 r\u0119k\u0119 w rozwi\u0105zaniu tego problemu\u201d. \u201e<\/em>Kostek\u201d to cz\u0142onek struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych, kt\u00f3ry w 1940 r. na rozkaz prze\u0142o\u017conych podejmuje s\u0142u\u017cb\u0119 w tzw. Policji Polskiej GG, zwanej powszechnie policj\u0105 \u201egranatow\u0105\u201d. Pe\u0142ni\u0142 w niej przez 4 lata rol\u0119 konspiracyjnej \u201ewtyczki\u201d<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c policjant granatowy wykorzysta\u0142 sprzyjaj\u0105c\u0105 okazj\u0119 jaka si\u0119 wydarzy\u0142a, gdy Guzdek wraz z \u017candarmem Steinem i granatowym policjantem M\u0105drym mieli rozstrzela\u0107 osadzonych w areszcie w Otfinowie trzech Ukrai\u0144c\u00f3w zbieg\u0142ych z obozu pracy. O tych zamiarach wiedzia\u0142 \u201eKostek\u201d i postanowi\u0142 to wykorzysta\u0107. Kiedy Stein i M\u0105dry oddali strza\u0142y do skaza\u0144c\u00f3w, \u201eKostek\u201d wystrzeli\u0142 w stron\u0119 Guzdka. Po dochodzeniach Niemcy uznali, \u017ce Guzdka zastrzeli\u0142 zbieg\u0142y Ukrainiec.<\/p>\n\n\n\n Inspektorat AK w Tarnowie zosta\u0142 wyznaczony do przeprowadzenia akcji, kt\u00f3rej celem by\u0142o l\u0105dowanie alianckich samolot\u00f3w w Polsce. Umo\u017cliwia\u0142y<\/p>\n\n\n\n one szybki przerzut z Anglii do Polski i odwrotnie wa\u017cnych osobisto\u015bci politycznych i wojskowych kurier\u00f3w, wa\u017cnych dokument\u00f3w i materia\u0142\u00f3w, sprz\u0119tu<\/p>\n\n\n\n wojskowego. Dzia\u0142ania lotnicze, po\u0142\u0105czone z l\u0105dowaniem samolot\u00f3w w Polsce nazwano \u201emostami\u201d, a l\u0105dowiska \u201ebajorami\u201d. Na styku 3 powiat\u00f3w: Tarn\u00f3w,<\/p>\n\n\n\n D\u0105browa Tarnowska i Brzesko ci\u0105gnie si\u0119 od miejscowo\u015bci Wa\u0142 – Ruda szeroki pas \u0142\u0105k, na kt\u00f3rych przeprowadzono akcje \u201eII i III Most\u201d .<\/p>\n\n\n\n Dow\u00f3dc\u0105 operacji by\u0142 pp\u0142k Stefan Musia\u0142ek-\u0141owicki ps. \u201eMiros\u0142aw\u201d – szef Inspektoratu \u201eTama\u201d. Na dow\u00f3dc\u0119 oddzia\u0142\u00f3w os\u0142onowych i zast\u0119pc\u0119 operacji w czasie II \u201eMostu\u201d zosta\u0142 wyznaczony Komendant Obwodu D\u0105browa Tarnowska kpt. Zbigniew Rogawski ps. \u201eM\u0142ot\u201d. L\u0105dowanie mia\u0142o miejsce w nocy 29 na 30 maja 1944 r. Zako\u0144czy\u0142o si\u0119 pe\u0142nym sukcesem, cho\u0107 wcze\u015bniej w\u015br\u00f3d dow\u00f3dc\u00f3w by\u0142o wiele w\u0105tpliwo\u015bci o jej celowo\u015bci. W\u0105tpliwo\u015bci te pojawi\u0142y si\u0119, gdy w D\u0105browie Tarnowskiej i w gminie Wietrzychowice na pocz\u0105tku maja Niemcy przeprowadzili powa\u017cne aresztowania w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w AK. Mimo tych strat, zdecydowano o l\u0105dowaniu, a wydzieleni \u017co\u0142nierze my\u015bleli, \u017ce bior\u0105 udzia\u0142 w \u0107wiczeniach. Sprawnie wy\u0142adowano z samolotu \u0142adunek oraz umieszczono w nim emisariuszy. Samolot przebywa\u0142 na ziemi tylko 7 minut.<\/p>\n\n\n\n Akcja \u201eIII Most\u201d, kt\u00f3ra by\u0142a niemal powt\u00f3rzeniem poprzedniej, zosta\u0142a przeprowadzona w nocy 25 na 26 lipca 1944 r,. na pro\u015bb\u0119 rz\u0105du brytyjskiego, a celem jej by\u0142o dostarczenie aliantom cz\u0119\u015bci, fotografii, rysunk\u00f3w i opisu tajnej broni niemieckiej – V-2. Po ich odbi\u00f3r mia\u0142 przylecie\u0107 z bazy lotniczej ko\u0142o Brindisi angielski samolot typu Dakota. W czerwcu 1944 r. na dow\u00f3dc\u0119 os\u0142ony akcji \u201eIII Most\u201d, l\u0105dowiska \u201eMotyl\u201d i jego okolic zosta\u0142 wyznaczony kpt. W\u0142adys\u0142aw Kabat ps. \u201eBrzechwa\u201d, funkcj\u0119 zast\u0119pcy dow\u00f3dcy pe\u0142ni\u0142 podchor\u0105\u017cy Zdzis\u0142aw Baszak ps. \u201ePirat\u201d. W decyduj\u0105cym momencie \u201eIII Mostu\u201d, samolot nie m\u00f3g\u0142 wystartowa\u0107 i nawet zacz\u0119to rozwa\u017ca\u0107 jego zniszczenie. Szcz\u0119\u015bliwie, po dramatycznych wysi\u0142kach maszyna wystartowa\u0142a i \u0142adunek bezpiecznie dotar\u0142 do celu.<\/p>\n\n\n\n Po zako\u0144czeniu operacji \u201eII i III Most\u201d dow\u00f3dca Stefan Musia\u0142ek-\u0141owicki wnioskowa\u0142 do Komendanta Okr\u0119gu list\u0119 os\u00f3b do odznaczenia. I tak kpt. \u201eBrzechwa\u201d (Kabat W\u0142adys\u0142aw) \u2013 Krzy\u017c \u201eVirtuti Militari\u201d V klasy, kpt \u201eM\u0142ot\u201d (Rogawski Zbigniew) – Z\u0142oty Krzy\u017c Zas\u0142ugi.<\/p>\n\n\n\n Koniecznie trzeba wspomnie\u0107 o dzia\u0142alno\u015bci propagandowej jak\u0105 prowadzi\u0142o d\u0105browskie podziemie. Na obszarze obwodu ju\u017c na wiosn\u0119 1940 r. dociera\u0142y pierwsze egzemplarze \u201eBiuletynu Tarnowskiego\u201d, z czasem na du\u017co wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 kolportowano gazet\u0119 \u201eOdwet\u201d, kt\u00f3ry poucza\u0142 jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107 w konkretnej sytuacji wytworzonej przez okupanta. Nade wszystko informowa\u0142 te\u017c o aktualnej sytuacji na froncie. O sprawno\u015bci oraz o mo\u017cliwo\u015bciach organizacyjnych rozprowadzania gazety w czasie okupacji niech \u015bwiadczy fakt, \u017ce punkt przebitkowy potrafi\u0142 w ci\u0105gu nocy, pracuj\u0105c na jedn\u0105 zmian\u0119 przy powielaczu wykona\u0107 ok. 800-1000 egzemplarzy \u201eOdwetu\u201d. Niestety, dosz\u0142o do licznych aresztowa\u0144 kolporter\u00f3w konspiracyjnej gazety i Komendant Obwodu \u201eDrewniaki\u201d podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wydawaniu w\u0142asnej gazety. Nadano jej nazw\u0119 \u201ePobudka\u201d. Znacz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u201ePobudki\u201d zajmowa\u0142 serwis informacyjny oraz informacje o wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 akcjach bojowych AK.<\/p>\n\n\n\n Niemcy przez ca\u0142y okres okupacji starali si\u0119 wytropi\u0107 \u017co\u0142nierzy Polski Walcz\u0105cej. System konspiracji powodowa\u0142, \u017ce te dzia\u0142ania okupanta by\u0142y do\u015b\u0107 utrudnione. Niestety, nieszcz\u0119\u015bliwy przypadek, donos, wpadka cz\u0119sto decydowa\u0142y o \u017cyciu i \u015bmierci cz\u0142onk\u00f3w AK. Obecnie skoncentruj\u0119 si\u0119 tylko na wybranych zagadnieniach.<\/p>\n\n\n\n Na terenie Szczucina i okolic kolportowano konspiracyjn\u0105 gazetk\u0119 \u201eOdwet\u201d, kt\u00f3ra systematycznie zwi\u0119ksza\u0142a grono czytelnik\u00f3w. Zorganizowana siatka kolporta\u017cu zosta\u0142a przerwana przez aresztowania, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w Szczucinie w sobot\u0119 dn. 4 kwietnia 1941 r.<\/p>\n\n\n\n Dnia 3 lipca 1943 r. o \u015bwicie do \u015awiebodzina podjecha\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki z gestapowcami, kt\u00f3rzy otoczyli dom w kt\u00f3rym przebywa\u0142 Ignacy \u0141azarz ps. \u201eLot\u201d. \u201eLot\u201d bra\u0142 udzia\u0142 w wielu akcjach dywersyjnych. Niszczy\u0142 dokumenty w urz\u0119dach gminnych i w urz\u0119dach tzw. targownik\u00f3w, kt\u00f3rzy prowadzili \u015bcis\u0142\u0105 ewidencj\u0119 byd\u0142a i trzody chlewnej, bra\u0142 te\u017c udzia\u0142 w likwidacji w Szczucinie Rozmusa oraz w akcji, kt\u00f3r\u0105 opatrzono kryptonimem \u201eW\u0119giel\u201d. Po d\u0142ugiej i rozpaczliwej walce \u201eLot\u201d ginie, a Niemcy pastwi\u0105 si\u0119 nad jego cia\u0142em, wrzucaj\u0105 je do wykopanego do\u0142u. Trzy dni p\u00f3\u017aniej z polecenia dow\u00f3dcy plutonu, Stanis\u0142awa Chwa\u0142ka ps. \u201eBabicz\u201d zw\u0142oki zosta\u0142y wykopane, umyte i ubrane, po czym z honorami wojskowymi w\u0142o\u017cone do grobu. Na \u015bwie\u017cym grobie spocz\u0119\u0142y kwiaty, a na bia\u0142o-czerwonych szarfach widnia\u0142 napis; \u201eBohaterowi Polski \u2013 Koledzy\u201d. Niemcy ze z\u0142o\u015bci zaminowali gr\u00f3b. Po wyzwoleniu cia\u0142o Ignacego \u0141azarza przeniesiono na cmentarz parafialny w Boles\u0142awiu.<\/p>\n\n\n\n Dnia 4 maja 1944 r. wie\u015b Jadowniki Mokre w gminie Wietrzychowice zosta\u0142a spacyfikowana przez gestapo i niemieckie oddzia\u0142y policyjne. Rozstrzelano 22 osoby, w wi\u0119kszo\u015bci cz\u0142onk\u00f3w AK i BCh. Aresztowano ponad 50 os\u00f3b, cz\u0119\u015b\u0107 po interwencji wietrzychowickiego proboszcza wypuszczono, cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b wywieziono do tarnowskiego gestapo na ulicy Urszula\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Dnia 6 maja 1944 r. nad ranem kilkoma samochodami zjechali do D\u0105browy Niemcy. obstawili wszystkie ulice wylotowe z miasta, wkroczyli do budynku \u201eSoko\u0142a\u201d , gdzie mie\u015bci\u0142y si\u0119 biura sp\u00f3\u0142dzielni \u201eRolnik\u201d, kt\u00f3ra skupowa\u0142a p\u0142ody i zaopatrywa\u0142a rolnik\u00f3w w narz\u0119dzia rolnicze. W\u015br\u00f3d ponad 40 pracownik\u00f3w sp\u00f3\u0142dzielni 12 by\u0142o cz\u0142onkami AK . Niemcy aresztowali wszystkich pracownik\u00f3w kt\u00f3rych zastali tam. Po up\u0142ywie kilkunastu dni tylko jeden z 14 wywiezionych odzyska\u0142 wolno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych, AK na terenach wyzwolonych by\u0142a traktowana jako organizacja przest\u0119pcza, jej \u017co\u0142nierze byli internowani, aresztowani i wywo\u017ceni do ZSRR. Wsz\u0119dzie te\u017c struktury organizacyjne AK przechodzi\u0142y do g\u0142\u0119bokiej konspiracji w ramach utworzonych organizacji NIE oraz Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 ( WiN). Mia\u0142y one kontynuowa\u0107 walk\u0119 o odzyskanie przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 do tradycji Polski podziemnej z lat okupacji niemieckiej. By\u0142y bezwzgl\u0119dnie zwalczane przez w\u0142adze komunistyczne, kt\u00f3re w tym celu utworzy\u0142y Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego.<\/p>\n\n\n\n W D\u0105browie Tarnowskiej powsta\u0142 Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego (PUBP). Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe aresztowania \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej. Pod koniec kwietnia 1945 r. wi\u0119ziono w d\u0105browskim wi\u0119zieniu oko\u0142o 80 ludzi, cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a ju\u017c wywieziona. Aby uratowa\u0107 pozosta\u0142ych postanowiono pozosta\u0142ych odbi\u0107. Urz\u0105d w D\u0105browie Tarnowskiej zosta\u0142 w nocy z 8 na 9 maja 1945 r. zaatakowany przez oko\u0142o 50-osobowy oddzia\u0142 Tadeusza Musia\u0142a ps. \u201eZarys\u201d. Rozbito miejscowe wi\u0119zienie i uwolniono wi\u0119\u017ani\u00f3w. Akcja ta odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem na Powi\u015blu.<\/p>\n\n\n\n Bezpieka czuj\u0105c si\u0119 coraz pewniej, krwawo rozprawia\u0142a si\u0119 z by\u0142ymi ju\u017c \u017co\u0142nierzami AK. Wielu z nich przyp\u0142aci\u0142o to zdrowiem i \u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n Pierwszy komendant Obwodu AK w D\u0105browie Tarnowskiej W\u0142adys\u0142aw Kabat ps. \u201eBrzechwa\u201d, po wyzwoleniu kr\u00f3tko by\u0142 \u017co\u0142nierzem Ludowego Wojska Polskiego, po zdemobilizowaniu zosta\u0142 aresztowany i wi\u0119ziony przez Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa (UB) za przynale\u017cno\u015b\u0107 do AK, przeszed\u0142 tzw. \u201egolgot\u0119 wroc\u0142awsk\u0105\u201d, gdzie by\u0142 przes\u0142uchiwany w spos\u00f3b wprost niewiarygodny. Oto fragment z przes\u0142uchania \u201eBrzechwy\u201d: \u201e W k\u0105cie pokoju nr 17, pomi\u0119dzy \u015bcian\u0105 z \u017celazn\u0105 szaf\u0105 stoj\u0119 w postawie na baczno\u015b\u0107. Co osiem godzin dw\u00f3ch oprawc\u00f3w zmienia si\u0119 i przes\u0142uchuje mnie bez przerwy. W przypadku, gdy si\u0119 porusz\u0119 bij\u0105 moj\u0105 g\u0142ow\u0105 o \u015bcian\u0119, kopi\u0105 po kostkach i w golenie. Celem lepszej kontroli nakre\u015blaj\u0105 kred\u0105 tr\u00f3jk\u0105t wok\u00f3\u0142 moich st\u00f3p i m\u00f3wi\u0105: \u201euwa\u017caj i st\u00f3j spokojnie bo je\u015bli nadepniesz na krech\u0119, to ci\u0119 tu zaraz szlag trafi\u201d. Ten, kt\u00f3ry kre\u015bli\u0142 tr\u00f3jk\u0105t, mo\u017ce mie\u0107 najwy\u017cej 18 lat. I tak sze\u015b\u0107 d\u00f3b bez snu jedzenia, bez picia, w\u015br\u00f3d ustawicznych obelg i drwin. Mimo pr\u00f3\u015bb i b\u0142aga\u0144 nie pozwol\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 do ubikacji i nie podadz\u0105 szklanki wody.\u201d<\/em> Okropne do\u015bwiadczenia wi\u0119zienne przyczyni\u0142y si\u0119 do amputacji obu n\u00f3g oraz spowodowa\u0142y wiele innych schorze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Eugeniusz Kotra, ps. \u201eLeszek\u201d zosta\u0142 zabrany z domu przez \u017co\u0142nierzy UB. Po kilku dniach pod stogiem siana w Luszowicach znaleziono jego potwornie zmasakrowane zw\u0142oki. Cia\u0142o by\u0142o wr\u0119cz czarne od bicia, ko\u0144czyny i \u017cebra po\u0142amane.<\/p>\n\n\n\n Zdzis\u0142aw Baszak ps. \u201ePirat\u201d, rozpocz\u0105\u0142 studia w Akademii Handlowej w Krakowie. Zosta\u0142y one przerwane z powodu aresztowania przez UB. Otrzyma\u0142 wyrok 6 lat pozbawienia wolno\u015bci, z czego by\u0142 wi\u0119ziony przez 3 lata.<\/p>\n\n\n\n Niestety, wiele jeszcze lat w powojennej Polsce musieli jeszcze cierpie\u0107 byli \u017co\u0142nierze AK za przynale\u017cno\u015b\u0107 do tej formacji, a polityczny \u201epy\u0142. zapomnienia\u201d sprawi\u0142, \u017ce dzieje AK zosta\u0142y usuni\u0119te z najnowszej historii Polski. Dopiero po 1989 r. przysz\u0142y lata, w kt\u00f3rych ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 ojczyzna doceni\u0142a. Powsta\u0142 \u015awiatowy Zwi\u0105zek \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej. W 1990 r. w D\u0105browie Tarnowskiej p\u0142k Zdzis\u0142aw Baszak utworzy\u0142 muzeum Armii Krajowej, a byli \u017co\u0142nierze AK prowadz\u0105 dzi\u015b dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105 i popularyzatorsk\u0105. Powstaj\u0105 liczne Kluby Historyczne im. Armii Krajowej. Obecnie wiedza o roli Armii Krajowe w czasie wojny oparta jest na prawdzie historycznej, a jej uczestnicy mog\u0105 j\u0105 przekazywa\u0107 zgodnie ze swoj\u0105 wiedz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Marek Jachym<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/p>Baszak Z. \u201ePlac\u00f3wka AK \u201eMalwina\u201d (1992) Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1939 r. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces budowania Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, w kt\u00f3rym Armia Krajowa (AK) stanowi\u0142a najliczniejsz\u0105 konspiracyjn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 Czytaj wi\u0119cej…<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-60","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publikacje"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=60"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":379,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/60\/revisions\/379"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=60"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=60"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=60"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Struktura AK w powiecie d\u0105browskim<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 sabota\u017cowa<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Akcja \u201eII i III Most\u201d<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 propagandowa<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Straty<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Powojenne losy<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n
Kabat E. \u201eZapomniana \u201eoperacja III Most\u201d i niez\u0142omny dow\u00f3dca p\u0142k W\u0142adys\u0142aw Kabat\u201d (2009)
Kozaczka J. \u201eKulisy wsypy\u201d (\u201eKurier D\u0105browski\u201d1993)
Krasnod\u0119bski T. \u201ePolicjant konspiratorem. Szesna\u015bcie lat na muszce Gestapo i bezpieki\u201d (2007)
Pietrzykowa A. \u201eRegion tarnowski w okresie okupacji hitlerowskiej – polityka okupanta i ruch oporu\u201d (1984);
Rzeszuto J. \u201e Ostatnia walka \u201eLota\u201d (\u201eKurier D\u0105browski\u201d1994)
Skowron A. \u201eRozbicie wi\u0119zienia \u015bledczego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa w D\u0105browie Tarnowskiej z dnia 8 na 9 maja 1945 roku\u201d (\u201eRocznik Tarnowski\u201d2003\/2004)<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"