Historia za\u0142ogi \u201eLiberatora\u201d, kt\u00f3ry zosta\u0142 zestrzelony nad Czark\u00f3wk\u0105, nadal budzi wiele emocji. W dalszym ci\u0105gu jest wiele niejasnych okoliczno\u015bci zwi\u0105zanych z momentem zestrzelenia samolotu oraz p\u00f3\u017aniejszym pobytem dw\u00f3ch uratowanych cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi na Powi\u015blu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n W trakcie kwerendy dotycz\u0105cej historii ruchu oporu na Ziemi Szczuci\u0144skiej, dotar\u0142em do nowych informacji, maj\u0105cych zwi\u0105zek z tym wydarzeniem. Ot\u00f3\u017c w Archiwum Pa\u0144stwowym w Tarnowie, w tekach (teki 33\/504\/15) pp\u0142ka \u201eMiros\u0142awa\u201d Stefana Musia\u0142ka-\u0141owickiego, inspektora Inspektoratu AK Tarn\u00f3w i dow\u00f3dca 16 Pu\u0142ku Piechoty Ziemi Tarnowskiej AK, natkn\u0105\u0142em si\u0119 na dwa listy w j\u0119zyku angielskim z 16 i 17 grudnia 1944 r. Ich autorami byli uratowani oficerowie z zestrzelonego samolotu: por. Evan Colbert (nawigator) i por. Graham C. Dicks (radiotelegrafista). Listy zosta\u0142y napisane dwa miesi\u0105ce po zestrzeleniu, a miesi\u0105c przed wkroczeniem Armii Czerwonej na Powi\u015ble.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza trudno\u015b\u0107 z listami Po\u0142udniowoafryka\u0144czyk\u00f3w polega\u0142a na przet\u0142umaczeniu ich na j\u0119zyk polski. T\u0142umaczenia list\u00f3w podj\u0119\u0142a si\u0119 Magdalena Mach \u2013Surowiec, dyrektor Powiatowego Centrum Edukacji i Kompetencji Zawodowych (PCEiKZ) w Szczucinie, nauczyciel j\u0119zyka angielskiego.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo zamierza\u0142em czytelnikom przedstawi\u0107 stan wiedzy o tej historii, by na ko\u0144cu artyku\u0142u w ca\u0142o\u015bci przedstawi\u0107 tre\u015b\u0107 przet\u0142umaczonych list\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 charakter o\u015bwiadcze\u0144. Ostatecznie zdecydowa\u0142em si\u0119 na inn\u0105 struktur\u0119 artyku\u0142u. Fragmenty obydw\u00f3ch list\u00f3w zamie\u015bci\u0142em w uj\u0119ciu problemowo-chronologicznym. Pod nimi zamie\u015bci\u0142em kr\u00f3tki komentarz, oparty na wiedzy, kt\u00f3r\u0105 o tym wydarzeniu zdoby\u0142em w istniej\u0105cej literaturze historycznej. Dalsza cz\u0119\u015b\u0107 artyku\u0142u dotyczy nowych informacji, kt\u00f3re ustali\u0142em ju\u017c po wyg\u0142oszeniu referatu w PCEiKZ 25 listopada 2014 r., w czasie \u201eWieczornicy\u201d upami\u0119tniaj\u0105cej owo wydarzenie.<\/p>\n\n\n\n Warto przypomnie\u0107, \u017ce listy zosta\u0142y napisane w czasie, gdy jeszcze trwa\u0142a okupacja niemiecka. Mimo, \u017ce zestrzeleni lotnicy ujawnili wydarzenia, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce od ich \u201eprzymusowego l\u0105dowania\u201d w Polsce, to nie mogli jednak pisa\u0107 o faktach, kt\u00f3re by pozwoli\u0142y okupantowi dotrze\u0107 do os\u00f3b zaanga\u017cowanych w pomoc zestrzelonym lotnikom. Polakom oraz ich rodzinom grozi\u0142a za to \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n por. Graham C. Dicks:<\/p>„Oko\u0142o godziny 8:30 wieczorem 16 pa\u017adziernika 1944 roku, samolot kt\u00f3rym by\u0142em transportowany (na s\u0142u\u017cbie) jako telegrafista zosta\u0142 zestrzelony przez (przypuszczalnie) \u017co\u0142nierza nieprzyjaciela. Jak wnioskuj\u0119 dosz\u0142o do tego nad lini\u0105 niemiecko-rosyjskiego frontu, wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 fakt, \u017ce wyl\u0105dowa\u0142em oko\u0142o dw\u00f3ch mil za niemieck\u0105 lini\u0105. L\u0105duj\u0105c ze spadochronem widzia\u0142em jak nasz samolot spad\u0142 oko\u0142o 5 mil dalej na linii naszego kursu i stan\u0105\u0142 w p\u0142omieniach”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n por. Evan Colbert:<\/strong><\/p>„Noc\u0105 16 pa\u017adziernika 1944 roku nasza maszyna zosta\u0142a zestrzelona przez wroga oko\u0142o pi\u0119ciu mil za lini\u0105 niemieck\u0105. Mia\u0142em na tyle szcz\u0119\u015bcia by wyl\u0105dowa\u0107 w lesie, gdzie pozosta\u0142em do rana. Podczas l\u0105dowania rani\u0142em si\u0119 w lew\u0105 nog\u0119, co sprawia\u0142o du\u017cy b\u00f3l podczas chodzenia”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n Ci\u0119\u017cki samolot bombowy B-24 \u201eLiberator\u201d nr KH \u2013 152 \u201eF\u201d, nale\u017c\u0105cy do 34. Dywizjonu Bombowego SAAF (Po\u0142udniowoafryka\u0144skie Si\u0142y Powietrzne), w trakcie lotu zosta\u0142 zestrzelony przez nocny samolot my\u015bliwski (prawdopodobnie Junkers Ju-88) w odleg\u0142o\u015bci 30 km na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Tarnowa. Pal\u0105cy si\u0119 samolot spad\u0142 w rejonie Czark\u00f3wki na obszarze gminy Radgoszcz. Z dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142 wynika, \u017ce za\u0142oga jeszcze pr\u00f3bowa\u0142a wyrzuci\u0107 \u0142adunek, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 dostarczony Armii Krajowej w rejon Radomska. Miejscowi badacze twierdz\u0105, \u017ce powa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 \u0142adunku dosta\u0142a si\u0119 w r\u0119ce Niemc\u00f3w, a niewielka jego cz\u0119\u015b\u0107 zosta\u0142a przej\u0119ta przez miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107 i zakopana. Ta ostatnia czynno\u015b\u0107 odbywa\u0142a si\u0119 w ogromnym po\u015bpiechu, gdy\u017c Szczucin i okolice by\u0142y wtedy stref\u0105 przyfrontow\u0105.<\/p>\n\n\n\n Z za\u0142ogi licz\u0105cej o\u015bmiu cz\u0142onk\u00f3w – dw\u00f3ch zgin\u0119\u0142o w \u015brodku samolotu (strzelec \u2013sier\u017c \u2013 Geoffrey F. Ellis, bombardier \u2013 sier\u017c. Tom Myers), trzech ponios\u0142o \u015bmier\u0107 po wyskoczeniu z p\u0142on\u0105cego samolotu (dow\u00f3dca, I pilot \u2013 por. James Arthur Lithgow, II pilot \u2013 por. Keit B. Mac William, strzelec – sier\u017c William Francis Cowan), a tylny strzelec \u2013 por. Samuel Isaak Fourie, po szcz\u0119\u015bliwym l\u0105dowaniu w okolicach Lubasza, prawdopodobnie uda\u0142 si\u0119 do pobliskiego maj\u0105tku w Bukowcu, w kt\u00f3rym kwaterowa\u0142o dow\u00f3dztwo niemieckiego pu\u0142ku. Tam przej\u0119\u0142a go niemiecka \u017candarmeria wojskowa, a dalszy los Po\u0142udniowoafryka\u0144czyka jest nieznany. Do dw\u00f3ch cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi (nawigator – por. Evan Colbert, radiotelegrafista- por. Graham Dicks) – kt\u00f3rzy wyskoczyli z p\u0142on\u0105cego samolotu – los si\u0119 bardziej u\u015bmiechn\u0105\u0142. Dzi\u0119ki pomocy miejscowej plac\u00f3wki Armii Krajowej \u201eStanis\u0142awa\u201d prze\u017cyli wojn\u0119.<\/p>\n\n\n por. Graham C. Dicks<\/strong>:<\/p>„Spadaj\u0105c niefortunnie pomi\u0119dzy dwa drzewa zaczepi\u0142em spadochronem o ich wierzcho\u0142ki i utkn\u0105\u0142em w ich koronach. Niekt\u00f3re ga\u0142\u0119zie od\u0142ama\u0142y si\u0119 robi\u0105c przy tym niemi\u0142osierny ha\u0142as, wi\u0119c pozosta\u0142em w powietrzu wisz\u0105c nieruchomo w ciszy przez oko\u0142o godzin\u0119. Trwa\u0142o to dop\u00f3ty, dop\u00f3ki mog\u0142em wytrzyma\u0107 uprz\u0105\u017c spadochronu wcinaj\u0105c\u0105 si\u0119 w moje cia\u0142o: nast\u0119pnie rozhu\u015bta\u0142em si\u0119 tak, aby by\u0107 w stanie wypi\u0105\u0107 uprz\u0105\u017c spadochronu. Niestety nie mog\u0142em znale\u017a\u0107 ga\u0142\u0119zi odpowiednich do zej\u015bcia w d\u00f3\u0142. Noc by\u0142a ciemna i zimna, a ja pozosta\u0142em na drzewie do \u015bwitu. Nast\u0119pnie, przy u\u017cyciu uprz\u0119\u017cy spadochronu zszed\u0142em na ziemi\u0119 po pozbawionym ga\u0142\u0119zi pniu z wysoko\u015bci ok. 60 st\u00f3p. Drzewa, na kt\u00f3rych zawis\u0142em ros\u0142y na skraju lasu, wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej drogi, biegn\u0105cej w stron\u0119 frontu. Przez kolejne p\u00f3\u0142 godziny pr\u00f3bowa\u0142em ustali\u0107 moj\u0105 pozycj\u0119 na mapie, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142em ze sob\u0105, siedz\u0105c w lesie w pobli\u017cu wydeptanej \u015bcie\u017cki i obserwuj\u0105c niemieckich \u017co\u0142nierzy przemieszczaj\u0105cych si\u0119 drog\u0105.<\/em> por. Evan Colbert:<\/strong><\/p>„O \u015bwicie nast\u0119pnego dnia (17) ruszy\u0142em w drog\u0119 przez las, w kierunku, w kt\u00f3rym s\u0142ysza\u0142em szczekanie psa, gdzie jak wywnioskowa\u0142em, musia\u0142o by\u0107 gospodarstwo. Po oko\u0142o dziesi\u0119ciu minutach marszu dotar\u0142em do polany gdzie sta\u0142o gospodarstwo. Przed wej\u015bciem na jego teren zaczeka\u0142em, aby sprawdzi\u0107, czy nie ma tam \u017cadnych Niemc\u00f3w. Po oko\u0142o p\u00f3\u0142 godzinie z domu wyszli kobieta i m\u0119\u017cczyzna, jak wiadomo, ch\u0142opi. Podszed\u0142em do nich i stara\u0142em si\u0119 wyja\u015bni\u0107, \u017ce jestem angielskim oficerem i \u017ce chce przedosta\u0107 si\u0119 do linii rosyjskiej.<\/em> Z miejscowych \u017ar\u00f3de\u0142 wynika, \u017ce obydwaj lotnicy po zestrzeleniu Liberatora wyl\u0105dowali w lesie ko\u0142a Bukowca, gdzie widz\u0105c przemieszczaj\u0105cych si\u0119 Niemc\u00f3w, pozostali w ukryciu. Nast\u0119pnego dnia dzi\u0119ki przypadkowemu spotkaniu w lubaskim lesie, zostali uratowani przez cz\u0142onk\u00f3w miejscowego ruchu oporu. Jednego z po\u0142udniowoafryka\u0144skich \u017co\u0142nierzy mia\u0142 osobi\u015bcie spotka\u0107 komendant plac\u00f3wki \u201eStanis\u0142awa\u201d, kapitan Franciszek Wiatr ps. \u201eDuch\u201d, drugi za\u015b natkn\u0105\u0142 si\u0119 na kaprala W\u0142adys\u0142awa Dud\u0119 ps. \u201eSarna\u201d.<\/p>\n\n\n\n Colbert pisa\u0142, \u017ce po szcz\u0119\u015bliwie zako\u0144czonym skoku, o \u015bwicie uda\u0142 si\u0119 do miejscowych gospodarzy, kt\u00f3rzy mieli odwag\u0119 go ugo\u015bci\u0107 i powiadomi\u0107 miejscowy ruch oporu. Zapewne by\u0142o to gospodarstwo znajduj\u0105ce si\u0119 na terenie gminy Radgoszcz. Dopiero nast\u0119pnej nocy por. Colbert zosta\u0142 oprowadzony przez partyzant\u00f3w do domu w okolicach Bukowca, w kt\u00f3rym spotka\u0142 radiotelegrafist\u0119. Opieraj\u0105c si\u0119 na raportach zestrzelonych lotnik\u00f3w, w zbli\u017cony spos\u00f3b opisuje to wydarzenie Kajetan Bieniecki w ksi\u0105\u017cce \u201eLotnicze wsparcie Armii Krajowej\u201d.<\/p>\n\n\n\n Za\u015b z listu Dicksa wynika, \u017ce wyl\u0105dowa\u0142 w lubaskim lesie, w niewielkiej odleg\u0142o\u015bci od dworu w Bukowcu.<\/p>\n\n\n\n por. Evan Colbert:<\/strong><\/p>„Przed opuszczeniem naszej bazy zostali\u015bmy poinformowani przez nasz wywiad, \u017ce w przypadku przymusowego l\u0105dowania w Polsce mamy si\u0119 kontaktowa\u0107 z partyzantami i wykonywa\u0107 ich instrukcje. Powiedzia\u0142em o tym temu m\u0119\u017cczy\u017anie, a on odpowiedzia\u0142, \u017ce partyzanci zostali powiadomieni i zjawi\u0105 si\u0119 wieczorem.<\/em> por. Graham C. Dicks:<\/strong><\/p>„W cywilnym ubraniu, unikaj\u0105c g\u0142\u00f3wnych trakt\u00f3w, zosta\u0142em przeprowadzony przez partyzanta do pobliskiego gospodarstwa, gdzie jeszcze raz<\/em> Teren, na kt\u00f3rym wyl\u0105dowali zestrzeleni cz\u0142onkowie ci\u0119\u017ckiego bombowca, wchodzi\u0142 w zakres dzia\u0142ania plac\u00f3wki AK \u201eStanis\u0142awa\u201d. Z relacji por. Colberta wynika, \u017ce by\u0142 ranny w nog\u0119 i samodzielnie nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 porusza\u0107. Wieczorem miejscowi \u201epartyzanci\u201d przenie\u015bli rannego oficera do zagrody, kt\u00f3ra by\u0142a oddalona o kilka mil. Do kt\u00f3rego\u015b domu, w nocy, zosta\u0142 te\u017c dostarczony drugi z uratowanych lotnik\u00f3w. Niestety, w \u017cadnym znanym mi lokalnym \u017ar\u00f3dle nie natrafi\u0142em na informacje, w jakich domach na terenie gminy Szczucin zestrzeleni lotnicy mogli by\u0107 ukrywani. Jedynie o tym fakcie pisa\u0142a Jadwiga Bogusz-Bajorek w opracowaniu \u201eZiemianie polscy w XX w. S\u0142ownik biograficzny\u201d.<\/p>\n\n\n\n Szczucin i okolice znalaz\u0142y si\u0119 w strefie przyfrontowej, a tym samym by\u0142y szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na zwi\u0119kszon\u0105 kontrol\u0119 ze strony okupanta. Dodatkowo so\u0142ectwa by\u0142y wysiedlane, a miejscowa ludno\u015b\u0107 by\u0142a zmuszana do prac przy fortyfikacjach. Tym samym, przemieszczanie si\u0119 z osobami, kt\u00f3re mia\u0142y trudno\u015bci w chodzeniu, nie zna\u0142y j\u0119zyka polskiego i ukrywanie ich musia\u0142o stanowi\u0107 du\u017c\u0105 trudno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n por. Graham C. Dicks:<\/strong><\/p>„Nast\u0119pnie zaopiekowa\u0142 si\u0119 nami dyrektor szko\u0142y w ma\u0142ej wiosce, kt\u00f3ry przetrzyma\u0142 nas a\u017c do zmierzchu, kiedy to po raz kolejny zostali\u015bmy przetransportowani furmank\u0105 do oddalonej o 10 mil wioski. Tam zostali\u015bmy rozdzieleni ze wzgl\u0119d\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, nawigator zosta\u0142 zabrany w miejsce, gdzie m\u00f3g\u0142 otrzyma\u0107 w\u0142a\u015bciwa opiek\u0119 lekarsk\u0105 miejscowego medyka. Podczas l\u0105dowania powa\u017cnie uszkodzi\u0142 kolano.<\/em> por. Evan Colbert<\/strong><\/p>„Na miejscu (w pi\u0105tym domu) zosta\u0142em po\u0142o\u017cony spa\u0107 i opiekowano si\u0119 mn\u0105 jak dzieckiem. Nast\u0119pnego ranka sprowadzono miejscowego lekarza, kt\u00f3ry w\u0142o\u017cy\u0142 moj\u0105 nog\u0119 w gips. Ludzie ci byli ca\u0142kiem dobrze sytuowani i, mo\u017cna powiedzie\u0107, grube ryby w okolicy. Zosta\u0142em tam przez oko\u0142o tydzie\u0144, nast\u0119pnie zdecydowali przenie\u015b\u0107 mnie raz jeszcze, jako \u017ce Niemcy poinformowali ich o tym, \u017ce chcieliby zakwaterowa\u0107 tam jakich\u015b oficer\u00f3w nast\u0119pnego dnia.<\/em> Poniewa\u017c Szczucin i okolice stanowi\u0142y stref\u0119 przyfrontow\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a szczeg\u00f3lnie nadzorowana przez okupanta, w dow\u00f3dztwie plac\u00f3wki \u201eStanis\u0142awa\u201d zapad\u0142a decyzja o sprawnej ewakuacji uratowanych lotnik\u00f3w w bezpieczniejsze rejony Powi\u015bla. Do tego zadania wyznaczono \u2013 Jana Orszulaka ps. \u201eWydra\u201d, adiutanta plac\u00f3wki \u201eStanis\u0142awa\u201d. Do punktu kontaktowego mia\u0142 ich dostarczy\u0107 Franciszek Dzi\u0119giel ps. Zygzak\u201d. W trakcie zbli\u017cania si\u0119 do um\u00f3wionego miejsca, natkn\u0119li si\u0119 na patrol niemiecki, kt\u00f3ry na w\u0119druj\u0105cych lasem m\u0119\u017cczyzn nie zwr\u00f3ci\u0142 \u017cadnej uwagi.<\/p>\n\n\n\n Do zako\u0144czenia dzia\u0142a\u0144 wojennych uratowani lotnicy przebywali w so\u0142ectwach Kanna i Boles\u0142aw. Zamieszkiwali w domach Paw\u0142a Kochanka z Boles\u0142awia, Tadeusza Babiarza ps. \u201eSodalis\u201d oraz rodziny Hudyk\u00f3w. Go\u015bciny u\u017cyczy\u0142 im te\u017c dworek Krzysztofa Sroczy\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n Trud przechowania lotnik\u00f3w nie poszed\u0142 na marne. Zestrzelonym lotnikom po wkroczeniu Armii Czerwonej uda\u0142o si\u0119 przez Zwi\u0105zek Radziecki przedosta\u0107 do swoich.<\/p>\n\n\n\n por. Evan Colbert:<\/strong><\/p>„Chcia\u0142bym doda\u0107 kilka s\u0142\u00f3w o niemieckim traktowaniu tutejszych ludzi. Osobi\u015bcie nie widzia\u0142em przyk\u0142ad\u00f3w brutalno\u015bci czy zabijania, poniewa\u017c tutaj, ze wzgl\u0119du na to, \u017ce do linii frontu jest oko\u0142o 10 mil, nie ma Gestapo. Ale praktycznie ka\u017cda rodzina straci\u0142a jakiego\u015b krewnego z powodu niemieckiego okrucie\u0144stwa. Widzia\u0142em m\u0119\u017cczyzn wywo\u017conych na roboty. Starsi m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy ledwo chodz\u0105, kopi\u0105 okopy dla Niemc\u00f3w, a gdy zrobi\u0105 dostatecznie du\u017co, ju\u017c nie wracaj\u0105. W tym domu widuj\u0119 du\u017co Niemc\u00f3w, praktycznie codziennie jednego lub dw\u00f3ch. Zabrali niemal\u017ce wszystko, np.byd\u0142o i konie. Konie do pracy, byd\u0142o na ub\u00f3j. Oczywi\u015bcie oni skupuj\u0105 zbo\u017ce i nikomu nie wolno sprzeda\u0107 komu innemu, chocia\u017c oczywi\u015bcie tak si\u0119 zdarza”<\/em>.<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n por. Graham C. Dicks<\/strong>:<\/p>„Je\u015bli chodzi o okrucie\u0144stwo Niemc\u00f3w, opisane w za\u0142\u0105czonym o\u015bwiadczeniu, nie mog\u0119 zrobi\u0107 nic wi\u0119cej poza po\u015bwiadczeniem jego prawdziwo\u015bci. Nie widzia\u0142em wprawdzie brutalno\u015bci czy morderstw, s\u0142ysza\u0142em natomiast wystarczaj\u0105co wiele, aby wyrobi\u0107 sobie opini\u0119 o niemieckim zachowaniu, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c grabie\u017cy miejscowych z wi\u0119kszo\u015bci zapas\u00f3w \u017cywno\u015bci czy inwentarza kt\u00f3re mieli w posiadaniu. W obliczu trwaj\u0105cej ju\u017c pi\u0119\u0107 lat okupacji szczeg\u00f3lnie podziwiam polsk\u0105 odwag\u0119 i \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 okazan\u0105 w opiece nad nami i ochronie przed dostaniem si\u0119 do niewoli, zw\u0142aszcza ze wzgl\u0119du na blisko\u015b\u0107 frontu”.<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n Uratowani lotnicy, dzi\u0119ki wzorowej postawie Polak\u00f3w, nie zetkn\u0119li si\u0119 z bezpo\u015brednio z niemieckim okupantem. Godzi si\u0119 przypomnie\u0107, \u017ce Dicks<\/p>\n\n\n\n w czasie pobytu na Powi\u015blu, zazna\u0142 uczucia strachu wobec Niemc\u00f3w. W chwili, gdy udawa\u0142 si\u0119 na badania, on oraz towarzysz\u0105cy mu Jan Misiaszek ps. \u201eWit\u201d, \u017co\u0142nierz plac\u00f3wki \u201eMalwina\u201d, natkn\u0119li si\u0119 patrol niemiecki, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 rewizj\u0119 w domu, w kt\u00f3rym zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 ukry\u0107 aliancki lotnik. szcz\u0119\u015bcie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to szcz\u0119\u015bliwie, a \u017co\u0142nierze z miejscowej plac\u00f3wki \u201eMalwina\u201d byli przygotowani do ewentualnego odbicia lotnika.<\/p>\n\n\n\n por. Evan Colbert:<\/strong><\/p>„Kiedy my\u015bl\u0119 o tych ludziach tak dla nas dobrych, kt\u00f3rzy mogli by\u0107 zastrzeleni w przypadku zdemaskowania, dociera do mnie, \u017ce oni ponosili to ca\u0142e ryzyko niczego w zamian nie oczekuj\u0105c.Powy\u017csze s\u0142owa s\u0105 prawdopodobnie skromn\u0105 relacj\u0105 mojego pobytu w Polsce. To co chcia\u0142em przekaza\u0107, mam nadziej\u0119 jest jasne. To znaczy ten wspania\u0142y spos\u00f3b, w kt\u00f3ry Polacy, po pi\u0119ciu latach piek\u0142a ci\u0105gle maj\u0105 odwag\u0119, \u017ceby stawia\u0107 im op\u00f3r. Obecnie wszyscy czekamy z nadziej\u0105 na ofensyw\u0119 Bolszewik\u00f3w, poniewa\u017c przedostanie si\u0119 w tej chwili na drug\u0105 stron\u0119 linii frontu jest niemo\u017cliwe. Istnieje tez prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce Niemcy b\u0119d\u0105 chcieli si\u0119 ewakuowa\u0107 w te rejony. W takim wypadku ka\u017cdy dostanie dwie godziny na spakowanie, wszystko u\u017cyteczne zostanie zabrane przez Niemc\u00f3w, reszta spalona.<\/em> por. Graham C. Dicks:<\/strong><\/p>„W momencie pisania tego listu, dwa miesi\u0105ce po naszym zestrzeleniu jestem w kolejnej wiosce, gdzie zosta\u0142em przyj\u0119ty bardzo szczodrze. Prawie powr\u00f3ci\u0142em do zdrowia i mam ju\u017c za sob\u0105 najgorsze \u2013 p\u0119cherze i aklimatyzacj\u0119. We wszystkich miejscach, gdzie si\u0119 ukrywa\u0142em, pomimo, \u017ce by\u0142y to gospodarstwa lub stodo\u0142y, mia\u0142em najlepsz\u0105 mo\u017cliw\u0105 opiek\u0119. Doceniam i chc\u0119 pami\u0119ta\u0107 o niedoli, jak\u0105 znosili Polacy pozbawieni spokoju i bezpiecze\u0144stwa w tym, co robili. Gdziekolwiek si\u0119 znalaz\u0142em, w\u015br\u00f3d bogatych czy biednych, ch\u0142op\u00f3w czy gospodarzy, by\u0142em zawsze traktowany w spos\u00f3b najlepszy z mo\u017cliwych. Nieraz dostrzega\u0142em u nich irytacj\u0119, kiedy proponowa\u0142em zap\u0142at\u0119 za jakie\u015b artyku\u0142y czy \u017cywno\u015b\u0107. Partyzanci po prostu odmawiaj\u0105 przyjmowania pieni\u0119dzy, twierdz\u0105c, \u017ce wspieranie nas jest ich obowi\u0105zkiem<\/em>. (\u2026) Z list\u00f3w wynika, \u017ce Polacy to odwa\u017cny nar\u00f3d, kt\u00f3ry mimo d\u0142ugiej okupacji, nadal mia\u0142 si\u0142\u0119 stawia\u0107 wrogowi op\u00f3r. Alianccy \u017co\u0142nierze byli przekonani, \u017ce nawet gdyby dostali si\u0119 do niewoli, nie b\u0119dzie to win\u0105 Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Trudno jest dzisiaj odtworzy\u0107 wszystkie miejsca pobytu lotnik\u00f3w na terenie gminy Szczucin. Niew\u0105tpliwie pewne \u015bwiat\u0142o rzuca na t\u0119 spraw\u0119 pierwszy tom serii s\u0142ownik\u00f3w biograficznych opisuj\u0105cych ziemian polskich XX wieku. W 1tomie \u201eZiemianie polscy w XX wieku\u201d (red. Antoni Arkuszewicz) Jadwiga Bogusz \u2013Bajorek w nocie po\u015bwi\u0119conej Wandzie Bogusz z Ziemblic, \u017conie Franciszka Ksawerego z Ziemblic Bogusza, kt\u00f3ra od 1919 r. mieszka\u0142a w Bukowcu, twierdzi, \u017ce w lipcu 1944 r.<\/p>\n\n\n\n „gdy ca\u0142a okolica znalaz\u0142a si\u0119 w pasie przyfrontowym, dw\u00f3r w Bukowcu, dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu w \u015brodku las\u00f3w, zosta\u0142 zaj\u0119ty przez niemieckie dow\u00f3dztwo frontu, a jego mieszka\u0144cy zostali usuni\u0119ci do stoj\u0105cej obok oficyny. W piwnicy tej\u017ce oficyny na pocz\u0105tku wrze\u015bnia 1944 r., pod bokiem sztabu niemieckiego, Wanda Bogusz da\u0142a schronienie dwom angielskim lotnikom, kt\u00f3rzy po zestrzeleniu ich samolotu wracaj\u0105cego z misji pomocy walcz\u0105cej Warszawie, zaw\u0119drowali niemal\u017ce w \u201epaszcz\u0119 lwa\u201d. Po skontaktowaniu si\u0119 z<\/em> miejscowym cz\u0142onkiem AK, lotnicy zostali przeprowadzeni do odleg\u0142ego o 20 km dworu w Boles\u0142awiu”<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Dalsze \u015bwiate\u0142ko dotycz\u0105ce tego wydarzenia dostarczaj\u0105 nam ustne relacje mieszka\u0144c\u00f3w gminy Szczucin. Wynika z nich, \u017ce jeden z lotnik\u00f3w m\u00f3g\u0142 ukrywa\u0107 si\u0119 w domu rodzinnym Piekielniak\u00f3w w Lubaszu, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w bliskiej odleg\u0142o\u015bci od dworu Bogusz\u00f3w. Jeszcze po wojnie, w domu Piekielniak\u00f3w, mia\u0142a by\u0107 widziana lotnicza kurtka.<\/p>\n\n\n\n W materia\u0142ach zebranych przez pp\u0142ka Stefana Musia\u0142ka-\u0141owickiego znajduj\u0105 si\u0119 meldunki miejscowej AK, kt\u00f3ra informowa\u0142a swoje dow\u00f3dztwo o zestrzelonym samolocie w pa\u017adzierniku 1944 r. na Powi\u015blu. Z pierwszego meldunku wynika, \u017ce w wyniku walki mi\u0119dzy Liberatorem a Messerschmittem obydwa samoloty spad\u0142y. Z za\u0142ogi alianckiego samolotu czterech cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi uratowa\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki \u017co\u0142nierzom z plac\u00f3wek \u201eStanis\u0142awa\u201d i \u201eMalwina\u201d, jeden natkn\u0105\u0142 si\u0119 na wart\u0119 nieprzyjaciela i zosta\u0142 uj\u0119ty, a los pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi jest nieznany.<\/p>\n\n\n\n Meldunek z 27 pa\u017adziernika 1944 r m\u00f3wi o tym, \u017ce rozkazem dow\u00f3dcy obwodu D\u0105browa Tarnowska, kpt. Stanis\u0142aw Rogawski ps. \u201eTomasz\u201d, udzieli\u0142 \u017co\u0142nierskiego podzi\u0119kowania dow\u00f3dcy plac\u00f3wki \u201eStanis\u0142awa\u201d oraz \u017co\u0142nierzom, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w pewnej akcji, w czasie kt\u00f3rej wykazali pe\u0142ne po\u015bwi\u0119cenie i takt. Zasady konspiracji uniemo\u017cliwi\u0142y dok\u0142adne okre\u015blenie przyczyn podzi\u0119kowania. Jednak data rozkazu (10 dni od zestrzelenia Liberatora) pozwala przypuszcza\u0107, \u017ce mog\u0142o tu chodzi\u0107 o uratowanie alianckich lotnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Z kolejnego meldunku (listopad 1944 r.) wynika, \u017ce wiedza o tej tragedii jest ju\u017c precyzyjniejsza. Nadal meldowano, \u017ce samolot niemiecki te\u017c zosta\u0142 str\u0105cony, ale pi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi Liberatora ponios\u0142o \u015bmier\u0107, a dw\u00f3ch z trzech, kt\u00f3rzy wyskoczyli zosta\u0142o zamelinowanych przez miejscowy ruch oporu: „S\u0105 to Anglicy: 1. Ltn. Dicks nr 313340 (SAAF) 2. Ltn. Colbert nr 102502 (SAAF). Wy\u017cej powiadomieni prosz\u0105 o powiadomienia dow\u00f3dztwa i rodzin”.<\/em> [Teki pp\u0142ka Stefana Musia\u0142ka \u2013\u0141owickiego 33\/504\/9].<\/em><\/p>\n\n\n\n Poszukiwania zestrzelonych lotnik\u00f3w alianckich przez powiatowe w\u0142adze trwa\u0142y jeszcze w pa\u017adzierniku 1945 r. Z zachowanych akt zarz\u0105du Gminy Szczucin wynika, \u017ce Micha\u0142 Fortuna, w\u00f3jt gminy Szczucin, w odpowiedzi na telefonogram o poszukiwaniu brytyjskiego lotnika, napisa\u0142 o ustaleniach, do jakich uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 \u00f3wczesnym urz\u0119dnikom. Informowano, \u017ce samolot zosta\u0142 zestrzelony oko\u0142o 10 godz. wieczorem w sierpniu 1944 r. Widzieli ten fakt mieszka\u0144cy so\u0142ectwa Brzez\u00f3wka (s\u0105siednia miejscowo\u015b\u0107 od Czark\u00f3wki), kt\u00f3rzy natkn\u0119li si\u0119 na zabitego m\u0119\u017cczyzn\u0119 w brytyjskim mundurze wraz ze spadochronem. By\u0142 wysokiego wzrostu, lat ok. 30. Rano Niemcy postawili przy nim wart\u0119 i rozpocz\u0119li poszukiwania pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi, kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 najprawdopodobniej odnale\u017a\u0107. Oko\u0142o po\u0142udnia Niemcy rozebrali zabitego z munduru, a zw\u0142oki zabitego kazali ludno\u015bci cywilnej pochowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Uda\u0142o si\u0119 te\u017c dotrze\u0107 do spisanych relacji \u015bwiadka tych wydarze\u0144. \u015awiadectwo tych wydarze\u0144 znalaz\u0142em w tekach pp\u0142ka Stefana Musia\u0142ka-\u0141owickiego. Jest to obszerny artyku\u0142 pt.: \u201eKatastrofa brytyjskiego Liberatora\u201d (3 strony maszynopisu), napisany po wojnie przez plutonowego Jana Orszulaka ps. \u201eWydra\u201d, adiutanta plac\u00f3wki \u201eStanis\u0142awa\u201d, uczestnika tych wydarze\u0144. By\u0142y \u017co\u0142nierz plac\u00f3wki szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142 moment zestrzelenia samolotu:<\/p>\n\n\n\n „Z pi\u0119ciu ludzi, kt\u00f3rzy opu\u015bcili p\u0142on\u0105cy samolot ze spadochronami, tylko trzej wyl\u0105dowali ca\u0142o na polskiej ziemi, dwu z nich, kt\u00f3rym<\/em> spadochrony, ze wzgl\u0119du na ma\u0142\u0105 wysoko\u015b\u0107 nie otworzy\u0142y si\u0119, zgin\u0119li \u015bmierci\u0105 lotnika. Dw\u00f3ch ostatnich z za\u0142ogi lotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli<\/em> opu\u015bci\u0107 samolotu \u2013 a mo\u017ce byli ci\u0119\u017cko ranni lub zabici \u2013 zgin\u0119\u0142o straszn\u0105 \u015bmierci\u0105 w ogniu w\u0142asnej maszyny, kt\u00f3ra uderzaj\u0105c o ziemi\u0119, jakby<\/em> w ko\u0144cowej agonii, wyrzuci\u0142a wysoko gejzer ognia, niczym ostatni salut dla poleg\u0142ych lotnik\u00f3w”<\/em><\/p>[J. Orszulak, „Katastrofa brytyjskiego Liberatora”, mps, Teki pp\u0142ka Stefana Musia\u0142ka-\u0141owickiego 33\/504\/10].<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/pceikz.pl\/klub-ak\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1mAfE1TH09y66zUQdiYClZ7WwwrENmQS7NUGk8Vc0esCLOPnwZg.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<\/a>Zestrzelenie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<\/a>Pierwsze chwile<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Po oko\u0142o godzinie od nastania \u015bwitu pojawi\u0142 si\u0119 ch\u0142op (polski), zmierzaj\u0105cy do kopania niemieckich okop\u00f3w, kt\u00f3rego natychmiast zatrzyma\u0142em. Zgodnie z jego orientacj\u0105 w terenie zosta\u0142em zestrzelony jakie\u015b 3 km na po\u0142udniowy zach\u00f3d od Szczucina. Po wyja\u015bnieniu sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142em i kim jestem cz\u0142owiek ten niezw\u0142ocznie uda\u0142 si\u0119 do pobliskiego gospodarstwa aby zawiadomi\u0107 partyzant\u00f3w. W bardzo nied\u0142ugim czasie ten sam miejscowy wr\u00f3ci\u0142 z partyzantem, dwoma gospodarzami, chlebem i wieprzowin\u0105. Czterej m\u0119\u017cczy\u017ani wymieli kr\u00f3tkie informacje, po czy znikn\u0119li znowu aby znale\u017a\u0107 dla mnie cywilne ubranie.<\/em>
Kiedy czeka\u0142em na nich le\u017c\u0105c w le\u015bnej trawie, drog\u0105, w odleg\u0142o\u015bci ok. 100 jard\u00f3w, przejecha\u0142a niemiecka ci\u0119\u017car\u00f3wka. Na ci\u0119\u017car\u00f3wce jechali trzej niemieccy \u017co\u0142nierze, a osoba siedz\u0105ca obok kierowcy, to po\u0142udniowoafryka\u0144ski oficer, kt\u00f3ry jak s\u0105dz\u0119 (na ile by\u0142em w stanie dostrzec z tej odleg\u0142o\u015bci) by\u0142 naszym tylnym strzelcem. Rozpoznane przeze mnie z du\u017c\u0105 pewno\u015bci\u0105 dystynkcje S. A. Red na ramionach, postura wi\u0119\u017ania oraz w\u0142osy na jego odkrytej g\u0142owie wskazywa\u0142y na naszego tylnego strzelca pok\u0142adowego. Wr\u00f3cili czterej m\u0119\u017cczy\u017ani i przebra\u0142em si\u0119 w cywilne ubranie. Jeden z nich dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce jaki\u015b oficer S.A. z\u0142ama\u0142 r\u0119k\u0119 i w nocy trafi\u0142 do domu, w kt\u00f3rym stacjonowali Niemcy. Zak\u0142adam, \u017ce to by\u0142 nasz tylny strzelec pok\u0142adowy, w przeciwnym razie nie trafi\u0142by tak szybko do niewoli i nie zosta\u0142 tak wcze\u015bnie przetransportowany”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
M\u0119\u017cczyzna wskaza\u0142 w kierunku linii rosyjskiej i ruszy\u0142em w drog\u0119, wtem m\u0119\u017cczyzna zawo\u0142a\u0142 mnie i zapyta\u0142 czy nie potrzebuje jedzenia. Nast\u0119pnie zabra\u0142 mnie do swojego domu i da\u0142 mi dobry posi\u0142ek i troch\u0119 mleka do picia. Wyja\u015bni\u0142, \u017ce jest Polakiem i da\u0142 do zrozumienia, \u017ce b\u0119dzie lepiej, je\u015bli zostan\u0119 u niego na strychu a\u017c si\u0119 \u015bciemni, bo w okolicy roi si\u0119 od Niemc\u00f3w. Tak postanowi\u0142em zrobi\u0107, zw\u0142aszcza, \u017ce moja noga bardzo mnie bola\u0142a. Rankiem przyszed\u0142 zobaczy\u0107 si\u0119 ze mn\u0105 ch\u0142op w podesz\u0142ym wieku, kt\u00f3ry troch\u0119 m\u00f3wi\u0142 po angielsku. Powiedzia\u0142, \u017ce samolot rozbi\u0142 si\u0119 na terenie jego gospodarstwa. Trzech cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi by\u0142o praktycznie spalonych w maszynie, a \u017ce dw\u00f3ch innych niedaleko maszyny, wi\u0119c najprawdopodobniej spadochrony si\u0119 nie otwar\u0142y lub skoczyli ze zbyt ma\u0142ej wysoko\u015bci. Pokaza\u0142 m dokument jaki wyci\u0105gn\u0105\u0142 z kieszeni jednego z m\u0119\u017cczyzn. By\u0142 to stary raport techniczny z zapisanym nazwiskiem porucznik MacWilliams, kt\u00f3ry by\u0142 naszym drugim pilotem. Ten drugi m\u0119\u017cczyzna mia\u0142 obydwie nogi z\u0142amane i Niemcy zastrzelili go na miejscu. By\u0142o pi\u0119ciu martwych, ale relacjonuj\u0105cy by\u0142 w stanie zidentyfikowa\u0107 tylko jednego porucznika Mac Williamsa”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\nPobyt w okolicach Szczucina<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Przyjechali oko\u0142o osiemnastej i po moim kolejnym posi\u0142ku zabrali mnie, albo lepiej powiedzie\u0107, wr\u0119cz zanie\u015bli mnie do innego domu, oko\u0142o dwie mile dalej. Moja noga w tym czasie by\u0142a praktycznie bezu\u017cyteczna. W drugim domu dali mi cywilne ubrania, wi\u0119cej jedzenia i papieros\u00f3w. Warto wspomnie\u0107, \u017ce nie mia\u0142em pieni\u0119dzy, wszystko co mia\u0142em zosta\u0142o stracone wraz z maszyn\u0105, ale oni ani razu nie wspomnieli o zap\u0142acie Powiedziano mi, \u017ce kilka mil dalej maj\u0105 innego oficera i \u017ce zabior\u0105 mnie do niego tej nocy. Tak tez zrobili i po moim przybyciu na miejsce stwierdzi\u0142em, \u017ce tym oficerem jest nasz operator \u0142\u0105czno\u015bci z samolotu. Te noc sp\u0119dzili\u015bmy w trzecim domu. Nast\u0119pnego dnia wczesnym rankiem przedostali\u015bmy si\u0119 do lasu. Szli\u015bmy w stron\u0119 innego gospodarstwa w lesie, ale dw\u00f3ch Niemc\u00f3w tam kwaterowa\u0142o, wi\u0119c musieli\u015bmy le\u017ce\u0107 na ziemi w lesie, podczas gdy Partyzanci szukali bezpiecznego miejsca dla nas. Wr\u00f3cili do nas po kilku godzinach i wyruszyli\u015bmy do pobliskiej wioski do miejscowej szko\u0142y. Tam zostali\u015bmy przetrzymani do wieczora, nast\u0119pnie znowu przetransportowani, tym razem na wozie, do domu po\u0142o\u017conego oko\u0142o 10 mil od wioski. Tam zostali\u015bmy rozdzieleni, jako \u017ce Partyzanci nie uwa\u017cali tego za rozs\u0105dne, aby\u015bmy przebywali razem”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
dos\u0142ownie zmusili mnie do przyj\u0119cia kolejnej porcji chleba i herbaty. W zwi\u0105zku z niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015bci\u0105 od linii wroga zosta\u0142em p\u00f3\u017aniej bezpiecznie odeskortowany do innego gospodarstwa, oko\u0142o 4 mile dalej. Zagroda by\u0142a r\u00f3wnie\u017c usytu\u0142owana przy g\u0142\u00f3wnej drodze, ale zosta\u0142em poproszony o schowanie si\u0119 w sianie na strychu, gdzie mog\u0142em spa\u0107. By\u0142em ju\u017c bardzo zm\u0119czony, a moje ca\u0142e cia\u0142o potwornie obola\u0142e. Oko\u0142o godziny 2 po po\u0142udniu obudzi\u0142a mnie w mojej kryj\u00f3wce \u017cona gospodarza, serwuj\u0105c posi\u0142ek wystarczaj\u0105cy dla trzech os\u00f3b. Poinformowa\u0142a mnie tak\u017ce, \u017ce nasz nawigator jest bezpieczny i pojawi si\u0119 tej nocy, 17 pa\u017adziernika 1944 roku. Po obiedzie spa\u0142em a\u017c do nocy, kiedy to zosta\u0142em zabrany do domu gospodarza, gdzie mog\u0142em porz\u0105dnie si\u0119 umy\u0107 i zje\u015b\u0107 kolacj\u0119. Ta sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z trzech jajek i szynki. Dosta\u0142em tak\u017ce du\u017co papieros\u00f3w. Poniewa\u017c jeszcze nie odespa\u0142em zm\u0119czenia i nie pozby\u0142em si\u0119 b\u00f3lu, szybko wr\u00f3ci\u0142em do kryj\u00f3wki w sianie, gdzie o oko\u0142o 10 w nocy do\u0142\u0105czy\u0142 do mnie nawigator naszego samolotu. Jeszcze przed \u015bwitem zostali\u015bmy zabrani przez las do kolejnego gospodarstwa. Tu raz jeszcze, gdzie wroga w br\u00f3d, pozostali\u015bmy w ukryciu, czekaj\u0105c na dogodny moment tego poranka”.<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\nPobyt na Powi\u015blu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Przez nast\u0119pny tydzie\u0144 przebywa\u0142em u rodziny, w kt\u00f3rej jedna z c\u00f3rek ca\u0142kiem dobrze m\u00f3wi\u0142a po angielsku. Dzi\u0119ki temu, \u017ce ludzie owi byli raczej zamo\u017cni, zosta\u0142em wyposa\u017cony we wszystkie niezb\u0119dne rzeczy, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c brzytwy. Stamt\u0105d zosta\u0142em ponownie przewieziony furmank\u0105 do nast\u0119pnego gospodarstwa oddalonego o 10 mil, gdzie pozosta\u0142em przez 3 tygodnie. Ten dom by\u0142 dobrze chroniony poprzez drzewa i blisko\u015b\u0107 Wis\u0142y. Mog\u0142em swobodnie si\u0119 przemieszcza\u0107 bez obawy zauwa\u017cenia przez niemieckich \u017co\u0142nierzy. Niestety odnowi\u0142o si\u0119 moje zranienie spowodowane uprz\u0119\u017c\u0105<\/em>
spadochronu, ale musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce otrzyma\u0142em wszelk\u0105 niezb\u0119dna pomoc ze strony doktora, kt\u00f3ry odwiedza\u0142 mnie regularnie co kilka dni. Rana wymaga\u0142a zastrzyk\u00f3w, co wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119 skuteczn\u0105 kuracj\u0105. Wielkie dzi\u0119ki DOKTORZE!”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Od tego momentu by\u0142em przenoszony jeszcze do trzech innych dom\u00f3w, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy byli przedstawicielami r\u00f3\u017cnych klas spo\u0142ecznych, zar\u00f3wno ubodzy jak i zamo\u017cni. We wszystkich polskich domach, w kt\u00f3rych przebywa\u0142em, bez wzgl\u0119du na to czy u ludzi biednych czy bogatych, otrzymywa\u0142em tak samo dobre traktowanie, oddawali mi wszystko co mieli. Ubrania, papierosy, przybory toaletowe, a obecnie pr\u00f3buj\u0105 dla nas zdoby\u0107 karty identyfikacyjne.<\/em>
Obecnie jestem z powrotem w tym du\u017cym domu, gdzie najpierw ogl\u0105da\u0142 mnie lekarz i gdzie traktuj\u0105 mnie w spos\u00f3b nie inny jak tylko doskona\u0142y”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\nObraz Niemc\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Na szcz\u0119\u015bcie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to szcz\u0119\u015bliwie, a \u017co\u0142nierze z miejscowej plac\u00f3wki \u201eMalwina\u201d byli przygotowani do ewentualnego odbicia lotnika.<\/p>\n\n\n\nObraz Polak\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Na zako\u0144czenie stwierdzam, \u017ce je\u015bli zostaniemy wzi\u0119ci do niewoli przez Niemc\u00f3w, lub nie zdo\u0142amy opu\u015bci\u0107 Polski, nie nast\u0105pi to z powodu braku pomocy i wysi\u0142k\u00f3w ze strony partyzant\u00f3w aby nas przetrzyma\u0107 bezpiecznych i wolnych”<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c musz\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce nie mog\u0142o by\u0107 dla nas bezpieczniejszego i bardziej komfortowego schronienia, ni\u017c to, w kt\u00f3rym si\u0119 znale\u017ali\u015bmy. Je\u015bli natomiast wydarzy si\u0119 co\u015b nieprzewidywanego, co uniemo\u017cliwi nam nasze bezpieczne opuszczenie Polski, nie b\u0119dzie to udzia\u0142em Polskich partyzant\u00f3w”.<\/em><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\nNowe ustalenia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n